بررسی تعارض میان اهداف رسمی تربیت و تجربه واقعی دانش آموزان در کلاس درس

نظام های آموزشی معمولا بر مجموعه ای از اهداف تربیتی، آموزشی و یادگیری استوارند که در اسناد رسمی، برنامه های درسی، محتوای آموزشی و طرح های تدریس صورت بندی می شوند. در این اسناد، مفاهیمی مانند تفکر، خلاقیت، مشارکت، مسئولیت پذیری، یادگیری عمیق، حل مسئله، خودراه بری، تعامل اجتماعی و رشد همه جانبه یادگیرنده جایگاه مهمی دارند. بااین حال، حضور یک هدف در اسناد رسمی به معنای تحقق آن در تجربه واقعی یادگیرنده نیست. آنچه در نهایت در فرایند آموزش شکل می گیرد، حاصل عبور هدف از چند مرحله است: تفسیر هدف، ترجمه تربیتی، طراحی موقعیت یادگیری، کنش آموزشی، ادراک یادگیرنده و تجربه ای که از این فرایند در ذهن و عمل او شکل می گیرد. بر همین اساس، مسئله اصلی این مقاله نه صرفا فاصله میان «برنامه درسی رسمی» و «اجرای برنامه»، بلکه فاصله میان آنچه آموزش قصد دارد ایجاد کند و آنچه یادگیرنده واقعا تجربه می کند است. مقاله حاضر با رویکرد تحلیلی ترویجی، با بهره گیری از مباحث برنامه درسی، فلسفه تجربه، برنامه درسی پنهان، طراحی آموزشی، یادگیری عمیق و بازاندیشی حرفه ای، تلاش می کند این فاصله را از زاویه تجربه یادگیرنده بررسی کند. در این چارچوب، میان سه سطح «هدف رسمی»، «عمل آموزشی» و «تجربه یادگیرنده» تمایز گذاشته می شود و نشان داده می شود که هدف تربیتی زمانی از سطح سند به واقعیت آموزشی منتقل می شود که به موقعیت هایی تبدیل شود که یادگیرنده بتواند آن هدف را در عمل تجربه کند. همچنین موضوعاتی مانند مشارکت ظاهری و عاملیت واقعی، تکلیف آموزشی، ارزشیابی، زمان یادگیری، خطا و شکست، احساس تعلق، تفاوت های فردی، برنامه درسی پنهان، خلاقیت و تفکر انتقادی در شکل دهی به تجربه یادگیرنده تحلیل می شوند. در پایان، چارچوبی مفهومی با عنوان «زنجیره تبدیل هدف به تجربه» پیشنهاد می شود که بر اساس آن، فرایند تربیتی باید از چرخه ای پیوسته میان هدف، طراحی، تجربه، مشاهده، بازخورد و بازاندیشی تشکیل شود. این چارچوب می تواند در همه رشته ها، حوزه های یادگیری و مقاطع آموزشی به کار گرفته شود.

کلیدواژه ها:

هدف تربیتی ، تجربه یادگیرنده ، واقعیت یادگیری ، برنامه درسی ، برنامه درسی پنهان ، یادگیری عمیق ، عاملیت یادگیرنده ، بازاندیشی آموزشی ، طراحی موقعیت یادگیری