چالش ها و فرصت های آموزش مجازی معارف دینی و زبان عربی در عصر جهانی شدن

پژوهش حاضر با هدف تبیین چالش ها و فرصت های آموزش مجازی معارف دینی و زبان عربی در عصر جهانی شدن و ارائه الگویی تبیینی برای ارتقای کیفیت یادگیری در محیط های دیجیتال انجام شد. این پژوهش از نوع توصیفی-همبستگی و با رویکرد مدل یابی معادلات ساختاری اجرا گردید. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه فراگیران و مدرسان دوره های آموزش مجازی معارف دینی و زبان عربی در بسترهای آموزش الکترونیکی در سال ۱۴۰۴ بود که از میان آنان، ۴۳۲ نفر به روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسشنامه فرصت های آموزش مجازی (۲۴ گویه)، پرسشنامه چالش های آموزش مجازی (۲۸ گویه) و پرسشنامه کیفیت یادگیری معارف دینی و زبان عربی (۲۰ گویه) بود. روایی محتوایی ابزارها به تایید ۱۲ نفر از متخصصان حوزه برنامه ریزی درسی و فناوری آموزشی رسید و روایی سازه از طریق تحلیل عاملی تاییدی بررسی شد. همچنین پایایی ابزارها با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ برای مقیاس فرصت ها ۹۱/۰، چالش ها ۸۸/۰ و کیفیت یادگیری ۹۳/۰ به دست آمد. داده ها با استفاده از نرم افزارهای SPSS-۲۹ و AMOS-۲۶ تحلیل شدند. نتایج نشان داد فرصت های آموزش مجازی شامل دسترسی گسترده به منابع آموزشی، انعطاف پذیری زمانی و مکانی، بهره گیری از محتوای چندرسانه ای و تعاملات فرامرزی، اثر مثبت و معناداری بر کیفیت یادگیری معارف دینی و زبان عربی دارند (β=۰.۶۱, p<۰.۰۰۱). در مقابل، چالش هایی نظیر کاهش تعاملات عاطفی و تربیتی، ضعف نظارت آموزشی، شکاف دیجیتال و دشواری انتقال مفاهیم عمیق ارزشی و معنوی، اثر منفی و معناداری بر کیفیت یادگیری نشان دادند (β=-۰.۳۹, p<۰.۰۰۱). نتایج مدل ساختاری بیانگر آن بود که فرصت ها و چالش ها در مجموع ۵۷ درصد از واریانس کیفیت یادگیری را تبیین می کنند (R²=۰.۵۷). همچنین سواد دیجیتال یادگیرندگان به عنوان متغیر میانجی، رابطه میان فرصت های آموزش مجازی و کیفیت یادگیری را تقویت کرد و دارای اثر غیرمستقیم معنادار (β=۰.۱۸, p<۰.۰۱) بود. شاخص های برازش مدل نیز مطلوب ارزیابی شد (CFI=۰.۹۵، TLI=۰.۹۴، RMSEA=۰.۰۴۶ و χ²/df=۲.۳۱). بر اساس یافته ها، اگرچه جهانی شدن و گسترش فناوری های آموزشی فرصت های کم نظیری برای توسعه آموزش معارف دینی و زبان عربی فراهم کرده اند، اما تحقق یادگیری عمیق و اثربخش مستلزم طراحی محیط های تعاملی، ارتقای سواد دیجیتال، تولید محتوای بومی و تقویت ابعاد تربیتی و هویتی در بسترهای مجازی است. نتایج این پژوهش می تواند راهنمایی ارزشمند برای برنامه ریزان آموزشی، تولیدکنندگان محتوای الکترونیکی، مدرسان و سیاست گذاران حوزه آموزش دینی در جهت ارتقای کیفیت آموزش در عصر جهانی شدن فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

آموزش مجازی ، معارف دینی ، زبان عربی ، جهانی شدن ، سواد دیجیتال ، کیفیت یادگیری ، فناوری آموزشی