چالش درک مفاهیم انتزاعی در آموزش جغرافیا: بررسی مشکلات دانش آموزان در زمین ساخت، چرخه آب و بادهای موسمی در نبود ابزارهای آزمایشگاهی

چکیدهدرس جغرافیا در دوره متوسطه دوم شامل مفاهیم انتزاعی متعددی است که درک آنها برای دانش آموزان با دشواری های فراوانی همراه است. مفاهیمی همچون زمین ساخت صفح های، چرخه آب و بادهای موسمی، به دلیل ماهیت پویا، مقیاس های زمانی و مکانی گسترده، و عدم دسترسی مستقیم حسی، در زمره چالش برانگیزترین مباحث آموزشی قرار دارند. این دشواری زمانی تشدید می شود که نظام آموزشی فاقد ابزارهای آزمایشگاهی، شبیه سازها و تجهیزات تعاملی لازم برای عینی سازی این مفاهیم باشد. پژوهش حاضر با هدف بررسی چالش های درک مفاهیم انتزاعی جغرافیا در نبود ابزارهای آزمایشگاهی انجام شده است. این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با مرور نظام مند ادبیات علمی داخلی و بین المللی منتشرشده بین سال های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۶، به تبیین ماهیت مفاهیم انتزاعی جغرافیا، تحلیل موانع شناختی و آموزشی فراروی دانش آموزان، و بررسی راهکارهای جایگزین شامل شبیه سازی های رایانه ای، واقعیت مجازی و افزوده، و یادگیری مبتنی بر مدل می پردازد. یافته ها نشان می دهد که فقدان ابزارهای آزمایشگاهی، همراه با ضعف در تفکر فضایی، بار شناختی بالا، و کاستی های روش شناختی، مهم ترین عوامل دشواری درک مفاهیم انتزاعی جغرافیا هستند. در مقابل، فناوری های نوین بصری سازی و شبیه سازی تعاملی، پتانسیل قابل توجهی در کاهش این دشواری ها دارند، هرچند اجرای آنها در نظام آموزشی ایران با موانع ساختاری و زیرساختی روبه روست.واژگان کلیدی: مفاهیم انتزاعی، آموزش جغرافیا، زمین ساخت صفح های، چرخه آب، بادهای موسمی، ابزارهای آزمایشگاهی، تفکر فضایی، شبیه سازی