نقش خانواده و مدرسه در پرورش مهارت های اجتماعی دانش آموزان دوره ابتدایی: یک مطالعه ترکیبی

چکیدهمهارت های اجتماعی به عنوان مجموعه ای از توانمندی های بین فردی و ارتباطی، نقش بنیادین در رشد متوازن دانش آموزان دوره ابتدایی ایفا می کنند و بسترهای شکل گیری آن ها در دو نهاد خانواده و مدرسه تبیین می شود. پژوهش حاضر با هدف واکاوی نقش خانواده و مدرسه در پرورش مهارت های اجتماعی دانش آموزان دوره ابتدایی، به صورت یک مطالعه ترکیبی (مرور نظام مند و تحلیل مضمون) انجام شده است. روش شناسی این مطالعه بر تحلیل محتوای منابع معتبر فارسی و انگلیسی در بازه زمانی مشخص استوار است که با بهره گیری از رویکرد ترکیبی، یافته های کمی و کیفی را در یک چارچوب تفسیری یکپارچه سامان می دهد. یافته ها نشان می دهند که خانواده به واسطه عواملی نظیر سبک های فرزندپروری، الگوهای ارتباطی، سطح سواد والدین، وضعیت اقتصادی-اجتماعی و میزان مشارکت در فعالیت های اجتماعی، نخستین و پایدارترین بستر پرورش مهارت های اجتماعی را فراهم می آورد و مدرسه به عنوان دومین نهاد اجتماعی ساز، از طریق برنامه های درسی پنهان، تعامل معلم-دانش آموز، همسالان و فعالیت های گروهی، این مهارت ها را تقویت یا تضعیف می کند. نتایج حاکی از آن است که هم افزایی خانواده و مدرسه، به مراتب اثربخش تر از اقدامات مجزای هر یک از این دو نهاد است و شکاف میان انتظارات والدین و برنامه های مدرسه، مانع اصلی در پرورش مهارت های اجتماعی مطلوب محسوب می شود. پژوهش حاضر بر ضرورت طراحی برنامه های مداخله ای دوسطحی (خانواده-محور و مدرسه-محور) و ایجاد کانال های ارتباطی پایدار میان این دو نهاد تاکید می کند و پیشنهادهایی برای سیاست گذاری آموزشی و پژوهش های آتی ارائه می دهد.کلیدواژه ها: مهارت های اجتماعی، دوره ابتدایی، خانواده، مدرسه، مطالعه ترکیبی، اجتماعی سازی