لنین و شکل گیری اندیشه های مارکسیستی در روسیه

ولادیمیر ایلیچ لنین یکی از مهم ترین چهره های تاریخ اندیشه سیاسی و اجتماعی قرن بیستم است که نقش تعیین کننده ای در انتقال، تفسیر و بومی سازی اندیشه های مارکسیستی در شرایط تاریخی و اجتماعی روسیه ایفا کرد. شکل گیری اندیشه های مارکسیستی لنین را نمی توان صرفا نتیجه مطالعه آثار کارل مارکس و فردریش انگلس دانست، بلکه این فرایند در بستر تحولات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی امپراتوری روسیه، بحران نظام تزاری، گسترش سرمایه داری، شکل گیری طبقه کارگر صنعتی، رشد جنبش های انقلابی و منازعات فکری میان نارودنیک ها، سوسیال دموکرات ها و دیگر جریان های سیاسی شکل گرفت. ورود تدریجی لنین به عرصه فعالیت انقلابی و مطالعه آثار مارکسیستی موجب شد که وی از یک فعال سیاسی جوان به نظریه پردازی تبدیل شود که می کوشید میان نظریه مارکسیستی و شرایط عینی روسیه پیوند برقرار کند. او ضمن پذیرش مبانی ماتریالیسم تاریخی و تحلیل طبقاتی، بر اهمیت سازمان یابی سیاسی طبقه کارگر، نقش حزب انقلابی، ضرورت مبارزه ایدئولوژیک و تحلیل مشخص شرایط مشخص تاکید کرد. در این مسیر، آثار وی درباره توسعه سرمایه داری در روسیه، وظایف سوسیال دموکرات ها، حزب سیاسی، دولت، انقلاب، امپریالیسم و رابطه طبقات اجتماعی نشان دهنده تلاش برای بازخوانی مارکسیسم در شرایطی متفاوت از اروپای غربی بود (لنین، ۱۳۵۷؛ لنین، ۱۳۶۱؛ سرویس، ۱۳۹۰). همچنین گسترش ترجمه و مطالعه آثار مارکس در روسیه و فعالیت روشنفکرانی مانند گئورگی پلخانف زمینه مهمی برای رشد مارکسیسم روسی فراهم کرد. بنابراین، اندیشه لنین را می توان حاصل تعامل میان میراث نظری مارکس، تجربه تاریخی روسیه و نیازهای عملی جنبش انقلابی دانست. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی تحلیلی، فرایند شکل گیری اندیشه های مارکسیستی لنین و عوامل موثر بر آن را بررسی کرده و نشان می دهد که مهم ترین ویژگی تفکر لنینی، تبدیل مارکسیسم از یک نظریه عمومی درباره سرمایه داری به چارچوبی برای تحلیل شرایط مشخص سیاسی، اقتصادی و اجتماعی روسیه و طراحی راهبرد انقلابی بود (کار، ۱۳۷۱؛ تروتسکی، ۱۳۶۰).

کلیدواژه ها:

لنین ، مارکسیسم ، روسیه ، مارکسیسم روسی ، پلخانف ، انقلاب روسیه ، طبقه کارگر ، حزب انقلابی ، سرمایه داری ، بلشویسم