طراحی و اعتباریابی الگوی شایستگی های دیجیتال و هوش مصنوعی برای معلمان آینده در نظام آموزشی ایران

پیشرفت های شتابان فناوری های دیجیتال و ظهور ابزارهای مولد هوش مصنوعی (مانند ChatGPT و Gemini)، ماهیت نقش معلمی را به طور بنیادین دگرگون ساخته است. پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتباریابی الگوی جامع شایستگی های دیجیتال و هوش مصنوعی ویژه معلمان آینده در ایران انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی-توسعه ای و از حیث روش، آمیخته (کیفی-کمی) است. در بخش کیفی، با استفاده از روش تحلیل مضمون (تماتیک) و مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۵ نفر از خبرگان حوزه علوم تربیتی، فناوری اطلاعات و هوش مصنوعی، ابعاد اولیه الگو استخراج شد. در بخش کمی، الگوی مستخرج با استفاده از تکنیک دلفی فازی در دو دور، توسط ۳۰ نفر از متخصصان مورد اعتباریابی قرار گرفت. یافته ها نشان داد که الگوی مطلوب از ۵ بعد اصلی (شایستگی فنی-کاربردی، شایستگی آموزشی-طراحی، شایستگی اخلاقی-قانونی، شایستگی شناختی-فراشناختی و شایستگی توسعه حرفه ای) و ۲۲ مولفه فرعی تشکیل شده است. نتایج حاکی از آن است که مولفه «طراحی یادگیری شخصی سازی شده با هوش مصنوعی» و «سواد داده و ارزیابی نقادانه خروجی های هوش مصنوعی» بیشترین ضریب اهمیت را دارند. این الگو می تواند به عنوان نقشه راهی برای بازطراحی برنامه های درسی دانشگاه های فرهنگیان و توانمندسازی معلمان شاغل مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

الگوی شایستگی ، هوش مصنوعی در آموزش ، معلمان آینده ، سواد دیجیتال ، یادگیری الکترونیکی ، دلفی فازی