دخل و تصرف مترجم در ترجمه ادبی فارسی به عربی: تحلیل ترجمه ابراهیم دسوقی شتا از “بوف کور” و “بازگشت به خویشتن”

ترجمه فرایندی است که در آن مترجم باید میان انتقال دقیق معنا و رعایت الزامات زبانی و فرهنگی زبان مقصد تعادل برقرار کند. ازاین رو، مترجم در جریان ترجمه از اختیاراتی برخوردار است که می تواند در قالب حذف، اضافه، تغییر، توضیح و معادل سازی نمود یابد؛ بااین حال، این اختیارها نامحدود نیستند و هرگونه دخل و تصرف در متن مبدا باید در خدمت انتقال درست معنا و تاثیر متن اصلی باشد. پژوهش حاضر با هدف بررسی میزان و چگونگی دخل و تصرف مترجم در ترجمه عربی دو اثر “بوف کور” و “بازگشت به خویشتن” انجام شده است. مبانی نظری پژوهش بر مفهوم اختیار مترجم، حدود دخل و تصرف، امانت داری و معیارهای نقد ترجمه استوار است. داده های پژوهش از نمونه های موجود در ترجمه های ابراهیم دسوقی شتا از دو اثر مذکور استخراج و در چهارچوب حذف، اضافه کردن عناصر توضیحی، تغییر واژگان و ساختار و نیز دخل و تصرف مفید و مخل بررسی شده اند. یافته ها نشان می دهد که دسوقی شتا در مواردی با افزودن توضیحات و معادل سازی اصطلاحات و مثل ها، در جهت روشن تر شدن معنا و سازگاری متن با زبان مقصد عمل کرده است؛ بااین حال، برخی دخل و تصرف ها، به ویژه حذف یا تغییر برخی عناصر معنایی، موجب کاهش دقت در انتقال مفهوم شده اند. برای نمونه، ترجمه “جنگ بین المللی دوم” به “الحرب الثانیه” سبب حذف مولفه معنایی “بین المللی” و در نتیجه کاهش دقت ترجمه شده است. در مجموع، بررسی نمونه ها نشان می دهد که موفقیت مترجم در دخل و تصرف، به میزان پایبندی او به معنای متن مبدا و هدف ترجمه و نیز توانایی وی در برقراری تعادل میان امانت داری و روانی متن مقصد وابسته است.

کلیدواژه ها:

ترجمه ، اختیار مترجم ، دخل و تصرف ، نقد ترجمه ، امانت داری ، ابراهیم دسوقی شتا ، بوف کور ، بازگشت به خویشتن