راهبردهای معاونان مدارس در تقویت خودنظم دهی دانش آموزان

معاونان مدارس به عنوان «رهبران آموزشی میانی» در نظام آموزش رسمی، جایگاهی راهبردی اما مغفول مانده در فرایند پرورش خودنظم دهی دانش آموزان دارند. علیرغم تاکید نظریه پردازانی چون زیمرمن، پینتریچ و بائر بر نقش محوری خودتنظیمی در موفقیت تحصیلی و سازگاری رفتاری، شواهد پژوهشی از افزایش مشکلات رفتاری، وابستگی به نظارت بیرونی و تمرکز صرف مدارس بر انضباط معلم محور حکایت دارد. در این میان، نقش معاونان که به طور روزمره با موقعیت های بحرانی و غیررسمی (راهرو، زنگ تفریح، درگیری های بین فردی) در تعامل هستند، در ادبیات خودتنظیمی به حاشیه رانده شده است. این مقاله با رویکرد تحلیلی-مروری و بررسی نظام مند متون طی سال های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۴، با هدف شناسایی و دسته بندی راهبردهای عملی معاونان در تقویت خودنظم دهی دانش آموزان نگاشته شده است. یافته های تحلیلی نشان می دهد که راهبردهای معاونان در چهار سطح قابل دسته بندی است: راهبردهای ساختاری/محیطی (طراحی ایستگاه های خودنظارتی، زمان بندی خودارزیابی)، راهبردهای تعاملی/گفتگومحور (پرسش های سقراطی، الگوسازی رفتاری، جلسات بازخورد خصوصی)، راهبردهای انگیزشی/خودکارآمدی بخش (واگذاری مسئولیت های تدریجی، تشویق فرایند به جای نتیجه) و راهبردهای فراشناختی/بازتابی (گزارش خودنظم دهی هفتگی، آموزش گفتگوی درونی مثبت). نتیجه اصلی آنکه تحول نقش معاون از «اجرای انضباط» و «ناظر تنبیهی» به «توسعه دهنده خودنظم دهی» مستلزم توانمندسازی نظام مند در سطوح مدرسه، منطقه و ملی و همچنین تغییر فرهنگ مدرسه و بازطراحی شاخص های ارزیابی است. بدون این تحول، هرگونه تلاش برای تقویت خودنظم دهی در مدارس صرفا در سطح شعار باقی خواهد ماند.واژگان کلیدی: خودنظم دهی، معاونان مدارس، راهبردهای تربیتی، رهبری آموزشی میانی، دانش آموزان