اندیشه سیاسی لنین و تاثیر آن بر شکل گیری اتحاد شوروی

اندیشه سیاسی ولادیمیر ایلیچ لنین یکی از مهم ترین جریان های فکری و سیاسی قرن بیستم است که نه تنها در تحول مارکسیسم، بلکه در شکل گیری نخستین دولت سوسیالیستی پایدار در جهان نقش اساسی داشت. لنین با بازخوانی مارکسیسم در شرایط روسیه تزاری، تلاش کرد میان نظریه انقلاب، سازمان سیاسی، مبارزه طبقاتی، مسئله دولت، امپریالیسم، مسئله ملی و ضرورت ایجاد حزب پیشاهنگ پیوندی منسجم برقرار کند. او معتقد بود که شرایط تاریخی روسیه را نمی توان صرفا با الگوهای کلاسیک تحول جوامع صنعتی غرب توضیح داد و ازاین رو باید راهبردی متناسب با شرایط اقتصادی، اجتماعی و سیاسی روسیه تدوین کرد. مفهوم حزب پیشاهنگ، نظریه دولت و دیکتاتوری پرولتاریا، تحلیل امپریالیسم، توجه به نقش شوراها، ائتلاف کارگران و دهقانان و ضرورت انتقال قدرت سیاسی از حکومت موقت به شوراها، از مهم ترین مولفه های اندیشه سیاسی او محسوب می شوند (چه باید کرد؟، ۱۳۸۰؛ دولت و انقلاب، ۱۳۵۱؛ امپریالیسم، ۱۳۵۷). هدف پژوهش حاضر بررسی عناصر اصلی اندیشه سیاسی لنین و تبیین تاثیر آن ها بر روند انقلاب روسیه، ایجاد نظام سیاسی جدید و سرانجام شکل گیری اتحاد جماهیر شوروی است. پژوهش با استفاده از روش توصیفی تحلیلی و با اتکا به منابع کتابخانه ای انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که اندیشه لنین در سه سطح نظری، سازمانی و حکومتی بر شکل گیری اتحاد شوروی تاثیر گذاشت. در سطح نظری، او مفهوم انقلاب سوسیالیستی و دولت طبقاتی را بازتعریف کرد؛ در سطح سازمانی، حزب بلشویک را به ابزار اصلی سازمان دهی و کسب قدرت تبدیل کرد؛ و در سطح حکومتی، تلاش نمود ساختار جدیدی مبتنی بر شوراها، مالکیت اجتماعی و رهبری حزب کمونیست ایجاد کند. بااین حال، شرایط جنگ داخلی، محاصره خارجی، بحران اقتصادی و ضعف ساختارهای اداری، باعث شد میان الگوی نظری اولیه لنین و واقعیت سیاسی دولت شوروی فاصله ایجاد شود. در نتیجه، شکل گیری اتحاد شوروی را نمی توان تنها نتیجه اراده فردی لنین دانست، بلکه باید آن را محصول تعامل اندیشه سیاسی لنین با شرایط تاریخی، اجتماعی، اقتصادی و بین المللی روسیه دانست (تاریخ روسیه شوروی، ۱۳۷۱؛ تراژدی مردم، ۱۳۸۸؛ مبارزه طبقاتی در اتحاد شوروی، ۱۳۵۸).

کلیدواژه ها:

لنین ، اندیشه سیاسی ، مارکسیسم ، بلشویسم ، انقلاب اکتبر ، دولت شوروی ، حزب کمونیست ، شوراها ، دیکتاتوری پرولتاریا ، اتحاد شوروی