ایجاد انگیزش درونی به جای نظم تنبیه و پاداش بیرونی

انگیزش یکی از بنیادی ترین عوامل موثر بر یادگیری، مشارکت، پیشرفت تحصیلی، رفتار اجتماعی و رشد شخصیتی دانش آموزان است. در بسیاری از محیط های آموزشی، مدیریت رفتار و ایجاد نظم همچنان بر استفاده از شیوه های کنترل بیرونی مانند تنبیه، تهدید، نمره، جایزه، محرومیت و سایر پاداش های بیرونی استوار است. اگرچه این روش ها ممکن است در کوتاه مدت موجب افزایش تبعیت دانش آموز از قوانین یا انجام یک تکلیف شوند، اما تداوم وابستگی به آن ها می تواند موجب کاهش خودمختاری، وابستگی رفتاری به عوامل بیرونی، کاهش علاقه به یادگیری و تضعیف مسئولیت پذیری درونی شود. هدف مقاله حاضر بررسی ضرورت گذار از الگوی کنترل بیرونی به الگوی ایجاد انگیزش درونی در دانش آموزان و تبیین راهبردهای عملی معلمان برای تحقق این هدف است. پژوهش حاضر از نوع مروری تحلیلی است و با استفاده از مطالعه و تحلیل منابع فارسی موجود در حوزه روان شناسی تربیتی، انگیزش، مدیریت کلاس، یادگیری و تربیت دانش آموزان انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که ایجاد فرصت انتخاب، تقویت احساس شایستگی، برقراری رابطه مثبت معلم و دانش آموز، معنادار کردن فعالیت های آموزشی، ارائه بازخورد توصیفی، مشارکت دادن دانش آموزان در تعیین قواعد کلاس، توجه به تفاوت های فردی و کاهش استفاده از تهدید و تنبیه می تواند زمینه شکل گیری انگیزش خودمختار و درونی را فراهم کند. همچنین یافته ها نشان می دهد که هدف مطلوب در مدیریت کلاس، حذف کامل همه اشکال بازخورد و تقویت نیست؛ بلکه تغییر ماهیت آن ها از ابزار کنترل به ابزار اطلاع رسانی، حمایت و رشد است. بنابراین، مدرسه اثربخش مدرسه ای نیست که دانش آموزان در آن فقط به دلیل ترس از تنبیه یا انتظار دریافت پاداش رفتار مطلوب داشته باشند، بلکه محیطی است که دانش آموز در آن به تدریج به این باور برسد که یادگیری، مسئولیت پذیری و رعایت قواعد، ارزشمند و معنادار است و می تواند در آن ها نقش فعال داشته باشد. بر اساس یافته های این مطالعه، حرکت از «وادار کردن دانش آموز به رفتار مطلوب» به سمت «توانمند کردن او برای انتخاب رفتار مطلوب» می تواند یکی از مهم ترین جهت گیری های اصلاح مدیریت آموزشی و تربیتی مدارس باشد.

کلیدواژه ها:

انگیزش درونی ، انگیزش تحصیلی ، خودتعیین گری ، خودمختاری ، تنبیه ، پاداش ، مدیریت کلاس ، دانش آموز