طراحی مدل مدرسه تاب آور مبتنی بر نظریه فراشناخت برای مواجهه با بحران های آموزشی

نظام های آموزشی در جهان معاصر با مجموعه پیچیده ای از بحران ها مواجه هستند که از همه گیری بیماری های واگیر تا بلایای طبیعی و بحران های اجتماعی و اقتصادی را در بر می گیرد. این بحران ها نه تنها تداوم فرآیند یاددهی-یادگیری را با اختلال مواجه می سازند، بلکه بر سلامت روانی و عاطفی دانش آموزان و معلمان نیز تاثیرات عمیقی بر جای می گذارند. در این میان، مفهوم مدرسه تاب آور به عنوان رویکردی نوین در مدیریت آموزشی مطرح شده است که بر ظرفیت سیستم آموزشی برای انطباق، بازیابی و حتی رشد در مواجهه با بحران ها تاکید دارد. نظریه فراشناخت با تاکید بر آگاهی فرد از فرآیندهای شناختی خود و توانایی تنظیم و کنترل این فرآیندها، چارچوبی نظری غنی برای طراحی مدلی از مدرسه تاب آور فراهم می آورد. این مقاله با هدف طراحی مدل مدرسه تاب آور مبتنی بر نظریه فراشناخت، به تحلیل ابعاد و مولفه های این مدل می پردازد. رویکرد پژوهش کیفی و از نوع تحلیل محتوای کیفی بوده و داده ها از طریق بررسی نظام مند متون تخصصی و مصاحبه های نیمه ساختاریافته با بیست و پنج نفر از متخصصان حوزه علوم تربیتی، روان شناسی شناختی و مدیریت آموزشی گردآوری شده است. یافته ها نشان می دهد که مدل مدرسه تاب آور مبتنی بر فراشناخت شامل چهار بعد اصلی است: بعد شناختی-فراشناختی شامل آگاهی از فرآیندهای یادگیری و راهبردهای نظارت و کنترل، بعد عاطفی-انگیزشی شامل خودتنظیمی هیجانی و باورهای خودکارآمدی، بعد اجتماعی-تعاملی شامل شبکه های حمایت اجتماعی و یادگیری مشارکتی، و بعد ساختاری-مدیریتی شامل انعطاف پذیری برنامه درسی و توزیع رهبری. این مدل با تاکید بر توانمندسازی دانش آموزان و معلمان در شناسایی، تحلیل و مدیریت موقعیت های بحرانی، زمینه ساز تحول در نظام آموزشی به سوی پویایی و سازگاری بیشتر است. نتایج این پژوهش می تواند راهگشای سیاست گذاران آموزشی، طراحان برنامه درسی و مدیران مدارس در ایجاد محیط های یادگیری مقاوم و پاسخگو در برابر بحران ها باشد.

کلیدواژه ها:

کلمات کلیدی: مدرسه تاب آور ، نظریه فراشناخت ، بحران های آموزشی ، خودتنظیمی ، برنامه درسی انعطاف پذیر