الگوی یادگیری محور هوشمند؛ تبیین نقش هوش مصنوعی در بازطراحی فرایندهای آموزشی

نفوذ هوش مصنوعی در قلمرو آموزش، در سال های اخیر از سطح ابزار کمکی به لایه های ساختاری طراحی آموزشی رسیده است. با این حال، بخش قابل توجهی از پژوهش های موجود، هوش مصنوعی را عمدتا به مثابه فناوری افزایش دهنده کارایی می نگرد و ظرفیت آن را در بازاندیشی منطق طراحی، سازمان دهی مسیر یادگیری و سازوکارهای تصمیم گیری آموزشی کم بررسی رها می کند. مقاله مروری حاضر با محور قرار دادن مفهوم «الگوی یادگیری محور هوشمند»، به تحلیل نظام مند و انتقادی ادبیات پژوهشی منتشرشده در بازه ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۶ می پردازد و یافته های پراکنده درباره هوش مصنوعی آموزشی، یادگیری شخصی سازی شده، سامانه های تطبیقی، تحلیل یادگیری و هوش مصنوعی مولد را در یک چارچوب مفهومی یکپارچه تلفیق می کند. یافته ها نشان می دهد نقش هوش مصنوعی در آموزش از خودکارسازی امور اداری به مشارکت شناختی در فرایند یادگیری تحول یافته است، اما ارزش تربیتی آن نه به پیشرفتگی فناوری، بلکه به جای گیری آن در چارچوبی بازطراحانه وابسته است که نیاز یادگیرنده، قضاوت حرفه ای معلم و ملاحظات اخلاقی را به عنوان ارکان خود پذیرفته باشد. تحلیل حاضر همچنین نشان می دهد که شخصی سازی الگوریتمی با شخصی سازی تربیتی همسان نیست، تصمیم گیری آموزشی داده محور بدون میانجی گری تفسیری معلم به اقدام موثر تبدیل نمی شود، و ورود هوش مصنوعی مولد در کنار گسترش امکان های تولید محتوا و بازخورد، پرسش های تازه ای درباره اعتبار سنجش، عاملیت یادگیرنده و عدالت آموزشی پدید می آورد. در پایان، الگویی مفهومی با سیزده مولفه پویا و چرخه ای برای «الگوی یادگیری محور هوشمند» پیشنهاد می شود که در آن داده، بازخورد و قضاوت حرفه ای معلم در رابطه ای بازگشتی، مسیر یادگیری را به طور مستمر بازتنظیم می کنند. مقاله نتیجه می گیرد که مسئله بنیادی عصر هوش مصنوعی، نه فهرست توانایی های فناوری، بلکه بازطراحی شرایط وقوع یادگیری است، به گونه ای که یادگیرنده، معلم و اهداف تربیتی در مرکز باقی بمانند.

کلیدواژه ها:

کلیدواژه ها: الگوی یادگیری محور هوشمند ، هوش مصنوعی در آموزش ، بازطراحی فرایندهای آموزشی ، یادگیری شخصی سازی شده.