تحلیل تاثیر شبکه های اجتماعی بر باورهای دینی و نقش معلم در اصلاح و تقویت هویت دینی دانش آموز

گسترش شبکه های اجتماعی و حضور فزاینده دانش آموزان و نوجوانان در محیط های ارتباطی دیجیتال، فرایند شکل گیری باورها، نگرش ها و هویت های فردی و اجتماعی آنان را با تحولات اساسی مواجه ساخته است. هویت دینی به عنوان یکی از ابعاد مهم هویت نوجوان، در گذشته عمدتا تحت تاثیر خانواده، مدرسه، گروه همسالان و نهادهای رسمی دینی شکل می گرفت، اما در محیط رسانه ای جدید، شبکه های اجتماعی به یکی از منابع مهم دسترسی نوجوانان به اطلاعات، الگوها، روایت ها و گفتمان های دینی و غیردینی تبدیل شده اند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل تاثیر شبکه های اجتماعی بر باورهای دینی و تبیین نقش معلم در اصلاح، تعمیق و تقویت هویت دینی دانش آموزان انجام شده است. روش پژوهش، مروری تحلیلی و مبتنی بر بررسی و تلفیق یافته های پژوهش های فارسی و انگلیسی مرتبط با شبکه های اجتماعی، هویت دینی، تربیت دینی، نوجوانی و نقش معلم است. شواهد پژوهشی نشان می دهد که شبکه های اجتماعی واجد کارکردی دوگانه اند؛ از یک سو امکان دسترسی سریع به منابع دینی، گفت وگو، پرسشگری، ارتباط با جوامع دینی و بازاندیشی در باورها را فراهم می کنند و از سوی دیگر، مواجهه بدون هدایت با اطلاعات متعارض، محتوای سطحی یا نادرست، نسبی گرایی ارزشی، فشار همسالان و بازنمایی های گزینشی از دین می تواند فرایند شکل گیری هویت دینی را پیچیده کند. مطالعات ایرانی نیز در برخی گروه های نوجوان و جوان رابطه معنادار میان نوع و میزان استفاده از شبکه های اجتماعی و هویت دینی را گزارش کرده اند. در مقابل، پژوهش های حوزه تربیت دینی نشان می دهند که معلم از طریق الگوبودن، ایجاد رابطه حمایتی، فراهم کردن فضای گفت وگوی معنادار، پاسخ گویی به پرسش ها و آموزش سواد رسانه ای می تواند نقش واسطه ای و تعدیل کننده مهمی میان محیط رسانه ای و هویت دینی دانش آموز ایفا کند. بنابراین، رویکرد موثر به تربیت دینی در عصر شبکه های اجتماعی، حذف یا نادیده گرفتن رسانه های اجتماعی نیست، بلکه توانمندسازی دانش آموز برای مواجهه نقادانه، آگاهانه و مسئولانه با محتوای دینی و غیردینی و تقویت نقش معلم به عنوان الگوی معتبر، گفت وگومحور و سواد رسانه ای است.

کلیدواژه ها:

شبکه های اجتماعی ، باورهای دینی ، هویت دینی ، دانش آموزان ، نقش معلم