مدیریت کلاس درس و کاهش رفتارهای نابهنجار با تقویت تعاملات اجتماعی

پژوهش حاضر با هدف مدیریت کلاس درس و کاهش رفتارهای نابهنجار از طریق تقویت تعاملات اجتماعی، در قالب یک درس پژوهی با رویکرد کیفی-کمی انجام شد. مسئله اصلی پژوهش، شیوع رفتارهای نابهنجار نظیر پرخاشگری کلامی، ایجاد مزاحمت برای دیگران، بی نظمی و بی توجهی به درس در یک کلاس پایه پنجم ابتدایی با بیست و چهار دانش آموز بود که بخش قابل توجهی از زمان کلاس را صرف مدیریت این رفتارها می کرد. چارچوب نظری پژوهش بر نظریه یادگیری اجتماعی بندورا، نظریه نیازهای گلاسر، سازنده گرایی اجتماعی ویگوتسکی و رویکرد مدیریت کلاس مبتنی بر تعامل استوار بود. راهبردهای مداخله شامل یادگیری مشارکتی، آموزش مهارت های ارتباطی و همدلی، بازی های اجتماعی، حلقه های گفتگو، نظام تشویق اجتماعی و واگذاری مسئولیت پذیری بود که طی دو چرخه تدریس اجرا و بر اساس بازاندیشی، اصلاح شدند. داده ها از طریق چک لیست های مشاهده رفتار، پرسشنامه ها، مصاحبه های نیمه ساخت یافته و یادداشت های تاملی معلم گردآوری و با روش های آمار توصیفی و تحلیل مضمون تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که فراوانی رفتارهای نابهنجار از پانزده مورد در هفته به پنج مورد کاهش یافت که معادل شصت و هفت درصد کاهش بود. مشارکت دانش آموزان در فعالیت های گروهی از سی و پنج درصد به هفتاد و هشت درصد افزایش یافت. میانگین امتیاز مهارت های ارتباطی و همدلی دانش آموزان از ۲.۸ به ۴.۱ از ۵ رسید و نسبت دانش آموزانی که جو روانی-اجتماعی کلاس را مثبت ارزیابی کردند از چهل و دو درصد به هشتاد و یک درصد افزایش یافت. تحلیل کیفی داده ها سه سازوکار اصلی اثربخشی را آشکار ساخت: ارضای نیاز به تعلق از طریق فعالیت های گروهی، ایجاد ساختارهای عینی برای تعامل متوازن نظیر توپ گفتگو و کارت های نقش، و بهره گیری از چرخه بازاندیشی برای اصلاح مستمر تدریس. نتایج پژوهش حاکی از آن است که تقویت تعاملات اجتماعی، نه از طریق سرکوب مستقیم رفتارهای نابهنجار، بلکه از طریق فراهم ساختن بسترهای جایگزین برای ارضای نیازهای اجتماعی دانش آموزان، به کاهش معنادار این رفتارها و بهبود مدیریت کلاس منجر می شود. بر اساس یافته ها، پیشنهادهایی برای معلمان، مدرسه ها، خانواده ها، سیاست گذاران آموزشی و پژوهش های آینده ارائه شد.

کلیدواژه ها:

مدیریت کلاس درس ، رفتارهای نابهنجار ، تعاملات اجتماعی ، یادگیری مشارکتی ، مهارت های ارتباطی