آینده آموزش زبان عربی در مدرسه؛ بازاندیشی در نقش و شایستگی های حرفه ای دبیر عربی در عصر هوش مصنوعی

تحولات شتابان فناوری های هوشمند و ورود فزاینده هوش مصنوعی به فرایندهای آموزشی، الگوی سنتی آموزش زبان عربی را با تغییرات بنیادینی مواجه ساخته و بازتعریف نقش دبیر عربی و شایستگی های حرفه ای موردنیاز او را به ضرورتی آموزشی تبدیل کرده است. هدف پژوهش حاضر، تبیین آینده آموزش زبان عربی در مدرسه با تاکید بر بازاندیشی در نقش و شایستگی های حرفه ای دبیر عربی در عصر هوش مصنوعی است. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از طرح پدیدارشناسی توصیفی انجام شد. مشارکت کنندگان پژوهش را ۱۲ نفر از دبیران زبان عربی دارای تجربه استفاده از فناوری های آموزشی و ابزارهای هوش مصنوعی تشکیل دادند که به شیوه نمونه گیری هدفمند و تا رسیدن به اشباع نظری انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری و با استفاده از روش هفت مرحله ای کلایزی تحلیل شد. یافته ها نشان داد که نقش دبیر عربی در محیط آموزشی مبتنی بر هوش مصنوعی، از انتقال دهنده مستقیم دانش زبانی به تسهیلگر، طراح و هدایتگر فرایند یادگیری در حال تغییر است. تحلیل داده ها چهار محور اساسی را آشکار ساخت: بازطراحی فرایند تدریس و یادگیری زبان عربی، توسعه شایستگی های دیجیتال و هوش مصنوعی دبیر، تقویت نقش انسانی و تربیتی معلم و ضرورت مدیریت انتقادی و اخلاقی فناوری. در این میان، توانایی طراحی فعالیت های یادگیری شخصی سازی شده، استفاده هدفمند از ابزارهای هوش مصنوعی برای تولید و تحلیل محتوای زبانی، ارزیابی اعتبار خروجی های هوشمند، پرورش تفکر انتقادی و حفظ تعامل انسانی از مهم ترین الزامات حرفه ای شناسایی شده بود. بر اساس یافته ها، آینده آموزش عربی صرفا به افزایش استفاده از فناوری وابسته نیست، بلکه مستلزم بازتعریف شایستگی های حرفه ای دبیر و ایجاد توازن میان ظرفیت های هوش مصنوعی و نقش انسانی معلم است. نتایج پژوهش می تواند برای برنامه ریزان درسی، مدیران مدارس و مراکز تربیت و توانمندسازی معلمان در طراحی برنامه های توسعه حرفه ای و سیاست گذاری آموزشی مبتنی بر فناوری مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

آموزش زبان عربی ، هوش مصنوعی ، شایستگی حرفه ای دبیر ، نقش معلم ، تحول آموزشی ، یادگیری هوشمند ، توسعه حرفه ای معلمان