بررسی نقش تشویق های درونی برمهار حواس پرتی وهدایت بهینه انرژی روانی پویندگان علم

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش تشویق های درونی (انگیزش درونی) بر مهار حواس پرتی و هدایت بهینه انرژی روانی پویندگان علم (دانش آموزان و دانشجویان مستعد) انجام شده است. هدف کاربردی این پژوهش، تبیین سازوکارهای روان شناختی است که از طریق آن ها پاداش های ذاتی—مانند حس شایستگی، خودگردانی، لذت یادگیری و معناداری فعالیت—بر تمرکز توجه و بهره وری ذهنی فراگیران اثر می گذارد. پژوهشگر در جمع آوری داده ها از روش توصیفی–همبستگی و در بخش آزمایشی از طرح شبه آزمایشی با پیش آزمون و پس آزمون بهره گرفته است. نمونه شامل ۱۲۰ نفر از پویندگان علم در مقاطع تحصیلی مختلف بود که به روش نمونه گیری هدفمند–در دسترس انتخاب و به تصادف در دو گروه تشویق درونی و گروه گواه گماشته شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه انگیزش تحصیلی هارتر، مقیاس مهار توجه و تمرکز، و سیاهه مشاهده رفتارهای حواس پرتی در کلاس بود؛ روایی محتوایی ابزارها با نظر صاحب نظران و پایایی آن ها با آلفای کرونباخ تایید شد. مدل تحلیل مطالب بر پایه نظریه خودتعیین گری (دسی و رایان) و نظریه ظرفیت محدود توجه (کانمن) طراحی شد و داده ها با آزمون تحلیل کوواریانس (آنکووا) و در مورد متغیرهای همزمان با مانکووا تحلیل گردید. یافته ها نشان داد تشویق های درونی به طور معنادار موجب کاهش حواس پرتی بیرونی و درونی، افزایش دوام توجه، تقویت درگیری ذهنی عمیق و هدایت انرژی روانی از وضعیت پراکندگی به سمت اهداف یادگیری می شود؛ به گونه ای که میانگین مهار توجه گروه آزمایش پس از مداخله به طور معنادار بالاتر از گروه گواه بود. همچنین نتایج حاکی از آن بود که پاداش های بیرونی صرف، در بلندمدت انگیزش ذاتی را تضعیف می کند و تنها تشویق درونی همراه با خودگردانی، پایداری تمرکز را تضمین می نماید. بر این اساس می توان نتیجه گرفت که نظام های آموزشی با تاکید بر بازخورد توصیفی، تمرین های چالشی متناسب با سطح توانایی و فراهم سازی فضای امن روانی، می توانند انگیزش درونی را پرورش داده و مسیر پویایی علمی فراگیران را هموار سازند.

کلیدواژه ها:

تشویق درونی ، انگیزش تحصیلی ، مهار حواس پرتی ، انرژی روانی ، توجه و تمرکز ، پویندگان علم