اثربخشی یادگیری کاوش محور بر تفکر انتقادی و درک مفهومی دانش آموزان در آموزش زیست شناسی

پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی یادگیری کاوش محور بر تفکر انتقادی و درک مفهومی دانش آموزان در آموزش زیست شناسی به مرحله اجرا درآمد. طرح این مطالعه از نوع شبه آزمایشی با پیش آزمون، پس آزمون، گروه کنترل و دوره پیگیری یک ماهه بود. جامعه آماری را تمامی دانش آموزان پایه یازدهم علوم تجربی دوره دوم متوسطه تشکیل دادند که بر اساس روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، تعداد شصت دانش آموز انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل جای دهی شدند. گروه آزمایش در طول دوازده جلسه نود دقیقه ای آموزش مبتنی بر چرخه کاوشگری پنج مرحله ای را دریافت کرد، در حالی که گروه کنترل به شیوه سنتی و متمرکز بر انتقال مستقیم محتوا آموزش دید. ابزارهای پژوهش شامل آزمون استاندارد تفکر انتقادی کالیفرنیا فرم ب و آزمون محقق ساخته درک مفهومی زیست شناسی بود. تحلیل داده ها از طریق تحلیل کوواریانس چندمتغیری نشان داد که مداخله آموزشی به جهش معنادار و چشمگیر میانگین نمرات تفکر انتقادی و درک مفهومی در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل منجر شده است. افزون بر این، آزمون پیگیری حاکی از پایداری زمانی دستاوردهای شناختی و تثبیت الگوهای مفهومی آموخته شده در ساختار ذهنی فراگیران بود. یافته ها اثبات می کنند که تغییر رویه تدریس از بازگویی منفعلانه مفاهیم به فرایندهای فعالانه فرضیه سازی، آزمونگری شواهد عینی و استنتاج علمی، کج فهمی های رایج را بازسازی کرده و زمینه تسلط ساختاریافته و ماندگار بر پدیده های زیستی را مهیا می سازد. بر این اساس، به کارگیری رویکرد کاوش محور به عنوان راهبردی بنیادین در برنامه ریزی درسی علوم توصیه می گردد.

کلیدواژه ها:

یادگیری کاوش محور ، تفکر انتقادی ، درک مفهومی ، آموزش زیست شناسی ، استدلال علمی