نقش هوش مصنوعی در باز طراحی بافت های فرسوده شهری با رویکرد معماری پایدار

پژوهش حاضر با هدف تبیین و تحلیل نقش هوش مصنوعی در بازطراحی بافت های فرسوده شهری با تاکید بر رویکرد معماری پایدار و شناسایی سازوکارهای موثر آن در ارتقای کیفیت محیطی، افزایش بهره وری منابع و بهبود قابلیت زیست پذیری فضاهای شهری انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی همبستگی و مبتنی بر مدل یابی معادلات ساختاری است. جامعه آماری پژوهش شامل کارشناسان، طراحان و متخصصان مرتبط با معماری و بازآفرینی شهری در یک مجموعه حرفه ای محدود بود که از میان آنان ۱۲۸ نفر به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب و در سال ۱۴۰۵ مورد بررسی قرار گرفتند. داده ها با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته در چهار مولفه «کاربرد هوش مصنوعی در تحلیل و شناخت بافت»، «بهینه سازی فرایند طراحی و بازطراحی»، «ملاحظات زیست محیطی و بهره وری منابع» و «پایداری اجتماعی و کالبدی» گردآوری شد. روایی محتوایی ابزار با استفاده از نظر متخصصان تایید و روایی سازه آن از طریق تحلیل عاملی تاییدی بررسی شد؛ همچنین مقدار آلفای کرونباخ برای کل مقیاس ۰/۹۱ و برای ابعاد مختلف بین ۰/۸۳ تا ۰/۹۰ به دست آمد که نشان دهنده پایایی مطلوب ابزار بود. داده ها با استفاده از نرم افزارهای SPSS و SmartPLS تحلیل شدند و برای ارزیابی مدل اندازه گیری و ساختاری، ضرایب مسیر، مقادیر t، سطوح معناداری، ضریب تعیین و اثرات مستقیم و غیرمستقیم متغیرها مورد بررسی قرار گرفت. یافته ها نشان داد کاربرد هوش مصنوعی در تحلیل ویژگی های کالبدی، الگوهای فضایی و نیازهای محیطی با ضریب مسیر استاندارد ۰/۶۸ اثر مثبت و معناداری بر کیفیت فرایند بازطراحی دارد (p<۰/۰۰۱). همچنین کیفیت فرایند بازطراحی با ضریب مسیر ۰/۷۱ بر پایداری معماری اثرگذار بود (p<۰/۰۰۱) و هوش مصنوعی نیز به صورت مستقیم با ضریب ۰/۳۹ بر پایداری معماری تاثیر داشت (p<۰/۰۰۱). نتایج اثر غیرمستقیم نشان داد بخشی از تاثیر هوش مصنوعی بر معماری پایدار از مسیر بهبود کیفیت تصمیم گیری و فرایند بازطراحی انتقال می یابد؛ به طوری که اثر غیرمستقیم برابر با ۰/۴۸ و اثر کل برابر با ۰/۸۷ به دست آمد. مقدار R² برای کیفیت فرایند بازطراحی ۰/۴۶ و برای معماری پایدار ۰/۶۲ محاسبه شد که بیانگر توان تبیینی قابل قبول مدل بود. شاخص های برازش کلی مدل نیز وضعیت مطلوبی را نشان دادند. بر اساس یافته ها، هوش مصنوعی را می توان نه صرفا به عنوان ابزار محاسباتی، بلکه به مثابه یک ظرفیت تصمیم یار برای تحلیل پیچیدگی های بافت های فرسوده، شبیه سازی سناریوهای طراحی، کاهش مصرف منابع، ارتقای عملکرد محیطی و پشتیبانی از تصمیم های معمارانه پایدار در نظر گرفت.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، بافت های فرسوده شهری ، معماری پایدار ، بازطراحی شهری ، بازآفرینی شهری ، طراحی هوشمند ، پایداری محیطی