نقش محیط های آموزشی الهام بخش در افزایش انگیزه و تمرکز چگونگی طراحی کلاس های درس و فضاهای آموزشی به گونه ای که خلاقیت و تمرکز دانش آموزان را افزایش دهد

محیط فیزیکی یادگیری نقشی بنیادین در شکل گیری تجارب آموزشی، ارتقای انگیزه تحصیلی و حفظ تمرکز فراگیران ایفا می کند. با وجود پیشرفت های نظری در حوزه روانشناسی محیط و طراحی آموزشی، بسیاری از فضاهای آموزشی همچنان بر الگوهای سنتی و غیرانعطاف پذیر استوارند که پاسخگوی نیازهای شناختی و عاطفی نسل جدید نیست. این مقاله با هدف تبیین نقش محیط های آموزشی الهام بخش بر مولفه های انگیزه و تمرکز دانش آموزان تدوین شده است. مسئله اصلی آن است که چگونه عناصر کالبدی، بصری، شنیداری و چیدمان فضایی می توانند به عنوان متغیرهای مستقل بر متغیرهای وابسته ای همچون توجه پایدار، خلاقیت، اشتیاق به یادگیری و کاهش خستگی ذهنی اثر بگذارند. در این پژوهش از روش تحقیق ترکیبی (کمی و کیفی) بهره گرفته شده است که شامل مطالعه میدانی در شش مدرسه با طراحی متفاوت، توزیع پرسشنامه استاندارد انگیزه و تمرکز و همچنین مصاحبه های نیمه ساختاریافته با معلمان و دانش آموزان می شود. یافته ها نشان می دهد که عواملی مانند نور طبیعی، تنوع رنگ ها، مبلمان انعطاف پذیر، دسترسی به طبیعت (بیوفیلیک)، کنترل صدا و امکان شخصی سازی فضا به طور معناداری انگیزه درونی و بیرونی و نیز مدت زمان تمرکز پایدار را افزایش می دهند. همچنین طراحی الهام بخش منجر به کاهش رفتارهای برون ریزی، افزایش مشارکت فعال و بهبود عملکرد تحصیلی می گردد. تحلیل نتایج با نظریه های خودتعیین گری، توجه برگشت پذیر و نظریه بار شناختی همسویی بالایی نشان می دهد. در پایان، پیشنهادهایی برای معماران، برنامه ریزان آموزشی و سیاست گذاران ارائه شده است تا بتوانند با بازطراحی فضاهای موجود و احداث فضاهای نوین، بستر مناسبی برای شکوفایی ظرفیت های شناختی و عاطفی دانش آموزان فراهم آورند.

کلیدواژه ها:

محیط آموزشی الهام بخش ، انگیزه تحصیلی ، تمرکز ، طراحی کلاس درس ، خلاقیت ، روانشناسی محیط