نقش بازی های آموزشی در افزایش انگیزه یادگیری در دانش آموزان

بازی های آموزشی در دهه های اخیر به عنوان یکی از رویکردهای نوین و موثر در نظام های آموزشی مورد توجه پژوهشگران و معلمان قرار گرفته اند. این مقاله با رویکرد کیفی و با هدف بررسی نقش بازی های آموزشی در افزایش انگیزه یادگیری دانش آموزان نگاشته شده است. انگیزه یادگیری به عنوان یکی از مهم ترین عوامل موثر در موفقیت تحصیلی، همواره دغدغه اصلی نظام های آموزشی بوده و پژوهش های متعدد نشان داده اند که روش های سنتی تدریس به تنهایی نمی توانند این نیاز روانشناختی دانش آموزان را به طور پایدار تامین کنند. بازی های آموزشی با تلفیق عناصر سرگرمی، چالش، تعامل و بازخورد فوری، محیطی پویا و جذاب برای یادگیری فراهم می آورند که در آن دانش آموز از یک گیرنده منفعل اطلاعات به کنشگری فعال و مشارکت جو تبدیل می شود. این مقاله بر پایه مرور نظام مند و تحلیل محتوای کیفی منابع معتبر داخلی و خارجی تدوین شده و کوشش دارد تا ابعاد گوناگون تاثیر بازی های آموزشی بر مولفه های انگیزشی همچون خودکارآمدی، کنجکاوی، احساس شایستگی، علاقه به یادگیری و تداوم مشارکت را تبیین نماید. همچنین در این نوشتار، به سازوکارهای روانشناختی حاکم بر ارتباط بازی و انگیزه از منظر نظریه خودتعیینی، نظریه یادگیری شناختی و دیدگاه های سازنده گرایی پرداخته می شود. یافته های کیفی حاصل از تحلیل منابع نشان می دهد که بازی های آموزشی از طریق تامین نیازهای بنیادین روانشناختی خودمختاری، شایستگی و ارتباط با دیگران، انگیزه درونی دانش آموزان را به طور معناداری افزایش می دهند. همچنین بازی ها با کاهش اضطراب یادگیری، فراهم آوردن امکان آزمون و خطا در فضایی امن، و ارائه بازخورد آنی و سازنده، به تقویت باور دانش آموزان به توانایی های خود می انجامند. با این حال، پژوهش های بررسی شده بر اهمیت طراحی هدفمند و متناسب با ویژگی های رشدی و نیازهای فردی دانش آموزان تاکید دارند و هشدار می دهند که طراحی نامناسب یا تاکید افراطی بر جنبه سرگرمی، می تواند از اثربخشی این رویزار بکاهد. در مجموع، مقاله حاضر نشان می دهد که بازی های آموزشی اگر بر پایه اصول علمی و روانشناختی طراحی و اجرا شوند، ابزاری کارآمد برای ارتقای انگیزه یادگیری و ایجاد تجربه ای لذتبخش، عمیق و پایدار از یادگیری در دانش آموزان به شمار می آیند.

کلیدواژه ها:

بازی های آموزشی ، انگیزه یادگیری ، انگیزه درونی ، یادگیری فعال ، دانش آموزان