احکام فقهی پیوند و اهدای عضو با توجه به مسئله مرگ مغزی

مسئله پیوند و اهدای عضو از موضوعات نوپدید پزشکی است که با پیشرفت های علمی و گسترش فناوری های درمانی، پرسش های فقهی و حقوقی مهمی را در جوامع اسلامی مطرح کرده است. یکی از مهم ترین مباحث در این زمینه، تعیین وضعیت فقهی مرگ مغزی و نقش آن در جواز یا عدم جواز برداشت اعضا برای پیوند به بیماران نیازمند است. در فقه اسلامی، حفظ جان انسان از ارزش های اساسی به شمار می رود و از سوی دیگر، حرمت بدن انسان چه در حال حیات و چه پس از مرگ مورد تاکید قرار گرفته است. از این رو، بررسی نسبت میان این دو اصل در موضوع اهدای عضو اهمیت ویژه ای دارد. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی تحلیلی به بررسی دیدگاه های فقه امامیه درباره پیوند و اهدای عضو با تمرکز بر مسئله مرگ مغزی می پردازد. در این راستا، ادله فقهی همچون قاعده لاضرر، قاعده ضرورت، اصل حفظ نفس محترمه و نیز مباحث مربوط به حرمت مثله و احترام میت مورد تحلیل قرار گرفته است. نتایج پژوهش نشان می دهد که بسیاری از فقیهان معاصر با توجه به پیشرفت دانش پزشکی و امکان نجات جان بیماران، در صورت تحقق شرایطی همچون احراز قطعی مرگ مغزی، رضایت فرد یا اولیای او و نبود ضرر مهم، اهدای عضو را جایز دانسته اند. در مقابل، برخی دیگر با تردید در تحقق مرگ واقعی در مرگ مغزی یا با استناد به حرمت تصرف در بدن میت، احتیاط یا منع را مطرح کرده اند. در مجموع، به نظر می رسد با تبیین دقیق مفهوم مرگ مغزی و رعایت موازین شرعی و اخلاقی، می توان میان اصل حفظ حرمت انسان و ضرورت نجات جان بیماران جمع کرد.

کلیدواژه ها:

پیوند اعضا ، اهدای عضو ، مرگ مغزی ، فقه پزشکی ، فقه امامیه ، احکام فقهی پزشکی