نقش هوش مصنوعی در ارتباطات آموزشی: تصحیح گر یا مزاحم؟

پژوهش حاضر با هدف واکاوی نقش دوگانه هوش مصنوعی در ارتباطات آموزشی میان معلم و والدین انجام شده است. با گسترش روزافزون ابزارهای هوشمند در نظام های آموزشی، پرسش اساسی این است که آیا این فناوری ها به مثابه تصحیح گری کارآمد، فرایند تعامل را تسهیل و شفاف سازی می کنند، یا با ورود به فضای حساس ارتباطی میان خانه و مدرسه، به عاملی مزاحم و اختلال زا تبدیل می شوند. این مطالعه با رویکرد کیفی و با انجام مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۰ معلم و ۲۰ والدین از مدارس متوسطه شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ صورت گرفته است. داده ها با استفاده از روش تحلیل تماتیک (مضمون یابی) کدگذاری و مقوله بندی شدند. یافته ها نشان می دهند که هوش مصنوعی در سه حوزه اصلی، یعنی «ارسال بازخورد خودکار درباره عملکرد تحصیلی»، «تحلیل الگوهای رفتاری دانش آموز» و «یادآوری خودکار تکالیف و رویدادهای مدرسه»، کارکردی تصحیح گرانه و تسهیل کننده دارد و موجب کاهش سوءتفاهم های ناشی از فراموشی یا کم اطلاعی والدین می شود. با این حال، در چهار بعد «تفسیر احساسات و لحن پیام»، «مدیریت تعارضات عاطفی»، «قضاوت های ارزشی درباره توانمندی های دانش آموز» و «حفظ حریم خصوصی اطلاعاتی»، مداخله ماشینی اغلب به عنوان مزاحم ارزیابی شده است؛ زیرا فاقد همدلی انسانی، زمینه شناسی فرهنگی و انعطاف پذیری موقعیتی است. به علاوه، والدین دریافت کننده پیام های خودکار را فاقد اصالت و معلمان ارسال کننده این پیام ها را دچار وابستگی فزاینده و کاهش توان ارتباطی مستقیم می دانند. نتیجه نهایی آنکه هوش مصنوعی در سطح وظایف مکانیکی و کم عمق، تصحیح گری توانمند است، اما در سطح تعاملات انسانی و عمیق تربیتی، به شرط غلبه نظارت انسانی بر خروجی های ماشینی و آموزش سواد دیجیتال به هر دو گروه، می توان از مزاحمت های آن کاست. پیشنهاد می شود مدارس پیش از پیاده سازی سامانه های هوشمند، پروتکل های شفافی برای نحوه تولید و ارسال پیام های خودکار تدوین کنند و همواره امکان بازبینی انسانی بر محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعی را حفظ نمایند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، ارتباطات آموزشی ، معلم و والدین ، تصحیح گر آموزشی ، مزاحمت ارتباطی ، تعامل خانه و مدرسه ، بازخورد خودکار ، سواد دیجیتال ، تحلیل تماتیک