راهبرد های مدیریت رفتار در کلاس های درس مبتنی بر رویکرد های مثبت گرا

مدیریت رفتار دانش آموزان در کلاس درس یکی از مولفه های اساسی فرایند یاددهی یادگیری است که کیفیت تعاملات آموزشی، احساس امنیت روان شناختی و مشارکت فعال دانش آموزان را تحت تاثیر قرار می دهد. رویکردهای سنتی مدیریت رفتار، که عمدتا بر کنترل، تنبیه و اصلاح رفتارهای نامطلوب تاکید دارند، در بسیاری از موقعیت های آموزشی قادر به ایجاد تغییرات پایدار و تقویت انگیزش درونی دانش آموزان نیستند. در مقابل، رویکردهای مثبت گرا با تاکید بر تقویت نقاط قوت، ارتباط سازنده، خودتنظیمی، مشارکت و ایجاد فضای حمایتی، ظرفیت مناسبی برای بازتعریف مدیریت رفتار در کلاس فراهم می کنند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تبیین راهبردهای مدیریت رفتار در کلاس های درس مبتنی بر رویکردهای مثبت گرا انجام شد. پژوهش از نظر رویکرد، کیفی و از نظر هدف، کاربردی بود و با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی انجام گرفت. مشارکت کنندگان شامل ۱۸ نفر از معلمان دارای تجربه حرفه ای در زمینه مدیریت کلاس بودند که به شیوه نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند و فرایند نمونه گیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری و با استفاده از تحلیل مضمون مورد بررسی قرار گرفتند. یافته ها نشان داد راهبردهای مدیریت رفتار مثبت گرا در چند محور اساسی قابل تبیین است؛ از جمله ایجاد روابط حمایتی و مبتنی بر اعتماد، تدوین انتظارات رفتاری روشن و مشارکتی، استفاده هدفمند از تقویت مثبت، فراهم سازی فرصت برای خودتنظیمی و مسئولیت پذیری دانش آموزان، به کارگیری بازخورد سازنده و اصلاحی، پیشگیری از رفتارهای مسئله ساز از طریق طراحی مناسب محیط یادگیری و استفاده از گفت وگوی ترمیمی به جای تنبیه. نتایج نشان داد اثربخشی این راهبردها بیش از آنکه به کنترل مستقیم رفتار وابسته باشد، به کیفیت رابطه معلم دانش آموز، پیشگیری از موقعیت های تنش زا و تقویت احساس تعلق و شایستگی دانش آموزان وابسته است. بر این اساس، استقرار مدیریت رفتار مبتنی بر رویکردهای مثبت گرا می تواند به ایجاد محیطی امن، مشارکت محور و یادگیری مدار منجر شود و ضرورت بازنگری در برنامه های توانمندسازی حرفه ای معلمان و سیاست های مدیریت کلاس را آشکار سازد.

کلیدواژه ها:

مدیریت رفتار کلاس ، رویکرد مثبت گرا ، مدیریت کلاس درس ، رفتار دانش آموز ، تقویت مثبت ، خودتنظیمی ، رابطه معلم و دانش آموز