بررسی رابطه میان آموزه های دینی و روانشناسی سلامت در برنامه های آموزشی مدارس

هدف پژوهش حاضر بررسی رابطه میان آموزه های دینی و روان شناسی سلامت در برنامه های آموزشی مدارس و تبیین نقش مولفه های دینی در ارتقای ابعاد شناختی، هیجانی، رفتاری و اجتماعی سلامت روانی دانش آموزان بود. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی–همبستگی و مبتنی بر مدل یابی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری پژوهش شامل دانش آموزان مدارس بود که در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۵ در برنامه های آموزشی مرتبط با مفاهیم دینی و سلامت مشارکت داشتند و ۲۸۴ نفر با روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. برای گردآوری داده ها از پرسشنامه آموزه های دینی در برنامه آموزشی، پرسشنامه روان شناسی سلامت و مقیاس سلامت روانی استفاده شد. روایی محتوایی ابزارها با استفاده از نظر متخصصان حوزه علوم تربیتی، روان شناسی و مطالعات دینی بررسی و تایید شد و روایی سازه نیز از طریق تحلیل عاملی تاییدی مورد بررسی قرار گرفت؛ ضرایب آلفای کرونباخ برای مقیاس های اصلی به ترتیب ۰/۸۷، ۰/۹۰ و ۰/۸۵ به دست آمد که نشان دهنده پایایی مطلوب ابزارها بود. داده ها با استفاده از نرم افزارهای SPSS و AMOS و از طریق آمار توصیفی، ضریب همبستگی پیرسون و مدل یابی معادلات ساختاری تحلیل شدند. نتایج نشان داد میان آموزه های دینی و روان شناسی سلامت رابطه مثبت و معناداری وجود دارد (β=۰/۴۸، p<۰/۰۰۱) و آموزه های دینی توانستند ۲۳ درصد از واریانس روان شناسی سلامت را تبیین کنند. همچنین، مولفه های معنای زندگی، خودکنترلی، امید، مسئولیت پذیری اخلاقی و حمایت اجتماعی مبتنی بر آموزه های دینی، اثر مثبت و معناداری بر ابعاد مختلف سلامت روانی داشتند. در مدل ساختاری، روان شناسی سلامت نیز رابطه معناداری با سلامت روانی نشان داد (β=۰/۵۶، p<۰/۰۰۱) و اثر غیرمستقیم آموزه های دینی بر سلامت روانی از طریق روان شناسی سلامت برابر با ۰/۲۷ برآورد شد. شاخص های برازش مدل شامل CFI=۰/۹۴، TLI=۰/۹۳، RMSEA=۰/۰۵۸ و χ²/df=۲/۳۱ بود که برازش قابل قبول مدل پیشنهادی را نشان داد. یافته ها بیانگر آن است که تلفیق هدفمند و غیرتحمیلی آموزه های دینی با مفاهیم روان شناسی سلامت می تواند زمینه تقویت خودتنظیمی، امید، معناجویی، تاب آوری و سازگاری روانی را در محیط های آموزشی فراهم سازد. بر این اساس، برنامه ریزان آموزشی می توانند با طراحی برنامه های میان رشته ای و متناسب با نیازهای رشدی دانش آموزان، ظرفیت آموزه های دینی را در جهت ارتقای سلامت روانی و پیشگیری از آسیب های روان شناختی به کار گیرند؛ مشروط بر آنکه این تلفیق بر مبنای شواهد علمی، اصول تربیتی و احترام به تفاوت های فردی و فرهنگی انجام شود.

کلیدواژه ها:

آموزه های دینی ، روان شناسی سلامت ، سلامت روانی ، برنامه آموزشی ، تربیت دینی ، تاب آوری ، بهزیستی روان شناختی