درس پژوهی در عصر هوش مصنوعی؛ الزامات رهبری مدیران مدارس برای توسعه حرفه ای معلمان

گسترش شتابان هوش مصنوعی و ورود ابزارهای هوش مصنوعی مولد به عرصه آموزش، ماهیت توسعه حرفه ای معلمان و نقش مدیران مدارس را با تغییرات اساسی مواجه ساخته است. در چنین شرایطی، توسعه حرفه ای معلمان نمی تواند صرفا به برگزاری دوره های آموزشی مقطعی درباره فناوری محدود شود، بلکه نیازمند ایجاد فرهنگ یادگیری حرفه ای مستمر، همکاری میان معلمان، بازاندیشی نظام مند درباره عمل آموزشی و استفاده مسئولانه و هدفمند از فناوری است. درس پژوهی به عنوان رویکردی مشارکتی، چرخه ای و مبتنی بر شواهد، ظرفیت مناسبی برای ایجاد پیوند میان توسعه حرفه ای معلمان، بهبود تدریس و رهبری آموزشی مدیران فراهم می کند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تبیین الزامات رهبری مدیران مدارس برای استقرار درس پژوهی در عصر هوش مصنوعی و بررسی نقش آن در توسعه حرفه ای معلمان انجام شد. پژوهش با رویکرد کیفی و طرح درس پژوهی مشارکتی و چرخه ای اجرا شد. مشارکت کنندگان فرضی پژوهش شامل ۱۸ مدیر مدرسه، ۳۶ معلم و ۶ متخصص حوزه مدیریت آموزشی و برنامه ریزی درسی، در مجموع ۶۰ نفر، بودند که به شیوه هدفمند انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته، مشاهده جلسات طراحی و بازاندیشی، یادداشت های میدانی، تحلیل اسناد حرفه ای، فرم های بازاندیشی معلمان و چک لیست مشاهده گردآوری شد و داده های کیفی با روش تحلیل مضمون مورد تحلیل قرار گرفت. برای پشتیبانی از یافته های کیفی، شاخص های کمی حاصل از خودارزیابی حرفه ای معلمان و چک لیست مشاهده نیز به صورت توصیفی بررسی شد. یافته های فرضی نشان داد که الزامات رهبری مدیران در شش مضمون اصلی شامل ایجاد فرهنگ همکاری حرفه ای، فراهم سازی شرایط سازمانی، توانمندسازی فناورانه و هوش مصنوعی، رهبری یادگیری و بازاندیشی، حمایت از نوآوری و حکمرانی اخلاقی و مسئولانه فناوری قابل طبقه بندی است. همچنین میانگین شاخص کلی توسعه حرفه ای معلمان از ۲/۸۵ در مرحله پیش از اجرای چرخه درس پژوهی به ۴/۲۰ پس از چرخه دوم افزایش یافت. یافته ها نشان داد که نقش مدیر مدرسه در عصر هوش مصنوعی از مدیریت اداری و نظارت بر اجرای برنامه ها به سمت رهبری یادگیری، تسهیل همکاری حرفه ای، فراهم سازی زیرساخت، حمایت از نوآوری و هدایت استفاده اخلاقی و انتقادی از هوش مصنوعی تغییر می یابد. بر اساس نتایج، درس پژوهی می تواند به عنوان سازوکاری برای تبدیل مدرسه به یک محیط یادگیری حرفه ای مستمر و ایجاد پیوند میان توسعه حرفه ای معلمان، فناوری و بهبود کیفیت آموزشی مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

درس پژوهی ، هوش مصنوعی ، رهبری آموزشی ، توسعه حرفه ای معلمان ، رهبری مدرسه ، یادگیری سازمانی ، نوآوری آموزشی