اقدام پژوهی: جایگزینی مطالعه کتب داستان به جای بازی با موبایل در اوقات فراقت دانش آموزان

گسترش استفاده از تلفن همراه و بازی های موبایلی در میان دانش آموزان، به ویژه در اوقات فراغت، یکی از چالش هایی است که می تواند بر نحوه مدیریت زمان، عادت های مطالعاتی و کیفیت فعالیت های روزمره آنان تاثیر بگذارد. در مقابل، مطالعه کتاب های داستان می تواند ضمن ایجاد سرگرمی، زمینه رشد تخیل، تقویت مهارت خواندن، افزایش دایره واژگان، پرورش خلاقیت و شکل گیری عادت مطالعه را فراهم سازد. هدف از این اقدام پژوهی، جایگزینی مطالعه کتاب های داستان به جای بازی با تلفن همراه در اوقات فراغت دانش آموزان و بررسی میزان اثربخشی این اقدام در تغییر الگوی گذران اوقات فراغت آنان بود. پژوهش حاضر با رویکرد اقدام پژوهی و در یک دوره زمانی مشخص بر روی گروهی از دانش آموزان انجام شد. در مرحله نخست، با استفاده از مشاهده مستقیم، گفت وگو با دانش آموزان و والدین، بررسی میزان استفاده از تلفن همراه و شناسایی علایق دانش آموزان، اطلاعات اولیه جمع آوری شد. یافته های اولیه نشان داد که بخش قابل توجهی از زمان فراغت دانش آموزان به بازی با تلفن همراه اختصاص دارد و مطالعه کتاب داستان سهم محدودی در برنامه روزانه آنان دارد. با توجه به اهمیت نقش مدرسه و خانواده در شکل گیری عادت مطالعه، مجموعه ای از راهکارها شامل ایجاد کتابخانه کلاسی، معرفی کتاب های متناسب با سن و علاقه دانش آموزان، اختصاص زمان مشخص برای مطالعه آزاد، داستان گویی، گفت وگو درباره کتاب، مشارکت والدین و تشویق غیرمادی اجرا شد. نتایج شواهد ثانویه نشان داد که پس از اجرای راهکارها، گرایش دانش آموزان به مطالعه کتاب های داستان افزایش یافته و میزان استفاده تفریحی از تلفن همراه کاهش پیدا کرده است. همچنین مشارکت دانش آموزان در گفت وگوهای مربوط به کتاب، توانایی بازگویی داستان و علاقه آنان به انتخاب کتاب جدید افزایش یافت. این یافته ها با پژوهش هایی که بر نقش محیط مدرسه، خانواده و فراهم کردن فرصت های جذاب برای ترویج فرهنگ مطالعه تاکید دارند، همسو است (فرهت و همکاران، ۱۴۰۱؛ رجایی، ۱۳۹۹؛ شاهمحمدی، ۱۳۹۸). بر اساس نتایج، جایگزینی تدریجی و جذاب فعالیت های مطالعاتی با استفاده بی هدف از تلفن همراه می تواند به عنوان راهکاری عملی برای مدیریت اوقات فراغت دانش آموزان مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

اقدام پژوهی ، مطالعه کتاب داستان ، تلفن همراه ، بازی موبایلی ، اوقات فراغت ، دانش آموزان ، کتاب خوانی ، فرهنگ مطالعه