جایگاه هنر آموزان فرش در ترویج و صیانت از میراث فرهنگی ناملموس

پژوهش حاضر با هدف تبیین جایگاه هنرآموزان فرش در ترویج و صیانت از میراث فرهنگی ناملموس و بررسی نقش آنان در انتقال دانش بومی، مهارت های سنتی و ارزش های فرهنگی مرتبط با هنر فرش بافی انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از حیث روش، توصیفی همبستگی مبتنی بر مدل یابی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری پژوهش را هنرآموزان فرش، کارشناسان آموزش های فنی و حرفه ای و فعالان حوزه میراث فرهنگی در سال ۱۴۰۴ تشکیل دادند که از میان آنان ۳۲۸ نفر به روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسشنامه محقق ساخته جایگاه هنرآموزان فرش در صیانت از میراث فرهنگی ناملموس، پرسشنامه انتقال دانش بومی و پرسشنامه نگرش به حفظ میراث فرهنگی بود. روایی محتوایی ابزارها با نظر ۱۲ نفر از متخصصان حوزه آموزش و میراث فرهنگی تایید شد و روایی سازه از طریق تحلیل عاملی تاییدی مورد بررسی قرار گرفت. همچنین پایایی ابزارها با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ برای ابعاد مختلف بین ۰/۸۱ تا ۰/۹۲ و پایایی ترکیبی بین ۰/۸۴ تا ۰/۹۴ به دست آمد که بیانگر مطلوب بودن ابزارهای اندازه گیری بود. داده ها با استفاده از نرم افزارهای SPSS ۲۷ و SmartPLS ۴ تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که جایگاه حرفه ای و آموزشی هنرآموزان فرش تاثیر مثبت و معناداری بر ترویج میراث فرهنگی ناملموس دارد (β=۰/۶۳, p<۰/۰۰۱). همچنین نقش هنرآموزان در انتقال دانش بومی و مهارت های سنتی بر صیانت از میراث فرهنگی ناملموس اثر مستقیم و معنادار داشت (β=۰/۵۸, p<۰/۰۰۱). نتایج مدل ساختاری نشان داد که متغیر انتقال دانش بومی نقش میانجی معناداری در رابطه بین جایگاه هنرآموزان و صیانت از میراث فرهنگی ایفا می کند (β=۰/۲۹, p<۰/۰۱). مقدار ضریب تعیین برای متغیر صیانت از میراث فرهنگی ناملموس برابر با ۰/۶۱ به دست آمد که نشان دهنده تبیین ۶۱ درصد از واریانس این متغیر توسط متغیرهای مدل بود. همچنین شاخص های برازش مدل از وضعیت مطلوبی برخوردار بودند (SRMR=۰/۰۵۲، NFI=۰/۹۳). نتایج پژوهش بیانگر آن است که هنرآموزان فرش به عنوان کنشگران اصلی در فرآیند آموزش و انتقال میراث فرهنگی، نقش موثری در حفظ هویت فرهنگی، انتقال دانش نسل ها و استمرار مهارت های سنتی دارند. ازاین رو، تقویت جایگاه آموزشی و حرفه ای آنان، بازنگری در برنامه های درسی مرتبط با هنر فرش و حمایت سیاست گذاران فرهنگی و آموزشی از ظرفیت های این گروه می تواند به ترویج و صیانت پایدار از میراث فرهنگی ناملموس و انتقال موثر آن به نسل های آینده منجر شود.

کلیدواژه ها:

هنرآموزان فرش ، میراث فرهنگی ناملموس ، انتقال دانش بومی ، صیانت فرهنگی ، آموزش مهارت های سنتی ، مدل یابی معادلات ساختاری ، هویت فرهنگی