تلفیق مباحث زمین شناسی با مسائل محیط زیستی منطقه برای افزایش آگاهی اجتماعی دانش آموزان

هدف پژوهش حاضر بررسی اثربخشی تلفیق مباحث زمین شناسی با مسائل محیط زیستی منطقه بر افزایش آگاهی اجتماعی و حساسیت دانش آموزان دوره متوسطه دوم نسبت به مسائل محیط زیستی بود. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون پس آزمون و گروه گواه انجام شد. جامعه آماری پژوهش را دانش آموزان دوره متوسطه دوم تشکیل دادند که از میان آنان ۱۲۰ دانش آموز با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و گواه جایگزین شدند. گروه آزمایش طی یک دوره آموزشی، مفاهیم منتخب زمین شناسی از جمله فرایندهای شکل دهنده سطح زمین، منابع آب و خاک، فرسایش، مخاطرات طبیعی و بهره برداری از منابع طبیعی را در پیوند با مسائل واقعی محیط زیستی منطقه، از طریق مطالعه موردی، تحلیل مسئله، فعالیت گروهی، مشاهده میدانی، بحث کلاسی و طراحی راهکارهای محیط زیستی آموزش دید؛ درحالی که گروه گواه آموزش معمول برنامه درسی را دریافت کرد. ابزار گردآوری داده ها، پرسشنامه آگاهی و مسئولیت پذیری اجتماعی محیط زیستی دانش آموزان بود که روایی محتوایی آن با استفاده از نظر متخصصان علوم تربیتی و آموزش علوم تایید و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ ۰/۸۷ به دست آمد. داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS و روش های آماری توصیفی، تحلیل کوواریانس و اندازه اثر تحلیل شدند. نتایج نشان داد میانگین نمرات آگاهی اجتماعی محیط زیستی گروه آزمایش در پس آزمون، پس از کنترل اثر پیش آزمون، به طور معناداری بیشتر از گروه گواه بود (۰۵/۰>P) و اثر آموزش تلفیقی بر آگاهی اجتماعی دانش آموزان در سطح متوسط تا بالا ارزیابی شد (η²=۰/۳۱). همچنین، بیشترین تغییر در مولفه های شناخت مسائل محیط زیستی، درک ارتباط میان فعالیت های انسانی و فرایندهای زمین شناختی، احساس مسئولیت نسبت به منابع طبیعی و آمادگی برای مشارکت در حل مسائل محلی مشاهده شد. یافته ها نشان می دهد هنگامی که مفاهیم انتزاعی زمین شناسی در ارتباط با مسائل ملموس محیط زیستی و تجربه های واقعی دانش آموزان ارائه شوند، ظرفیت بیشتری برای تبدیل دانش علمی به آگاهی اجتماعی و نگرش مسئولانه ایجاد می کنند. بر این اساس، تلفیق آموزش زمین شناسی با مسائل محیط زیستی منطقه می تواند به عنوان رویکردی موثر برای تقویت سواد محیط زیستی، تفکر مسئله محور، مسئولیت پذیری اجتماعی و مشارکت دانش آموزان در حفاظت از منابع طبیعی مورد توجه معلمان، برنامه ریزان درسی و مدیران آموزشی قرار گیرد. این رویکرد همچنین می تواند زمینه گذار از آموزش صرفا محتوایی زمین شناسی به یادگیری معنادار، کاربردی و جامعه محور را فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

آموزش زمین شناسی ، مسائل محیط زیستی ، آگاهی اجتماعی ، سواد محیط زیستی ، مسئولیت پذیری اجتماعی ، یادگیری مسئله محور ، دانش آموزان متوسطه دوم