تاثیر خودکارآمدی(Self-efficacy) بر توانایی دانش آموزان در مواجهه با مسائل پیچیده ریاضی

مواجهه موفق با مسائل پیچیده ریاضی، فراتر از برخورداری از دانش محاسباتی و آشنایی با قواعد و الگوریتم های حل مسئله، به عوامل روان شناختی و شناختی از جمله باور دانش آموزان نسبت به توانایی های خود وابسته است. در این میان، خودکارآمدی می تواند بر میزان تلاش، پشتکار، نحوه انتخاب راهبردهای حل مسئله و توانایی مدیریت چالش های شناختی اثرگذار باشد. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش و تاثیر خودکارآمدی در توانایی دانش آموزان برای مواجهه با مسائل پیچیده ریاضی انجام شد. پژوهش از نظر رویکرد، کیفی و از نوع تحلیل محتوای کیفی بود. مشارکت کنندگان شامل ۱۲ دانش آموز بودند که به شیوه نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند و تا دستیابی به اشباع نظری در مطالعه مشارکت داشتند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری شد و پرسش هایی درباره تجربه دانش آموزان از مواجهه با مسائل دشوار و چندمرحله ای، میزان اعتماد آنان به توانایی های خود، واکنش در برابر شکست و استفاده از راهبردهای حل مسئله مطرح شد. مصاحبه ها پس از پیاده سازی، چندین بار مطالعه و با رویکرد تحلیل محتوای کیفی کدگذاری و طبقه بندی شدند. یافته ها نشان داد خودکارآمدی در مواجهه دانش آموزان با مسائل پیچیده ریاضی در قالب چهار مضمون اصلی شامل اعتماد به توانایی حل مسئله، پایداری و استمرار در تلاش، مدیریت هیجانات و اضطراب ریاضی و انتخاب و اصلاح راهبردهای حل مسئله نمود پیدا می کند. مشارکت کنندگان دارای خودکارآمدی بالاتر، مسائل پیچیده را بیشتر به عنوان چالش قابل مدیریت تلقی کرده و در صورت مواجهه با پاسخ نادرست، تمایل بیشتری به بازبینی، اصلاح راهبرد و ادامه تلاش داشتند؛ در مقابل، خودکارآمدی پایین با اجتناب، کاهش تلاش و وابستگی بیشتر به کمک دیگران همراه بود. بر اساس یافته ها، تقویت خودکارآمدی می تواند به عنوان یکی از زمینه های مهم ارتقای توانایی دانش آموزان در حل مسائل پیچیده ریاضی مورد توجه قرار گیرد. بنابراین، معلمان و مدیران مدارس می توانند با فراهم کردن تجربه های موفقیت آمیز، بازخورد سازنده، فرصت حل مسائل چالش برانگیز و ایجاد فضای یادگیری حمایتگر، زمینه تقویت باورهای خودکارآمدی و بهبود مواجهه دانش آموزان با مسائل پیچیده را فراهم کنند.

کلیدواژه ها:

خودکارآمدی ، مسائل پیچیده ریاضی ، حل مسئله ، یادگیری ریاضی ، تحلیل محتوای کیفی ، اضطراب ریاضی ، راهبردهای حل مسئله