تاثیر آموزش مهارت های کنترل هیجان و خودآگاهی بر پیشگیری از اختلالات رفتاری و پرخاشگری در کودکان دبستانی

اختلالات رفتاری و پرخاشگری از جمله مشکلاتی هستند که می توانند فرایند رشد فردی، روابط اجتماعی و عملکرد تحصیلی کودکان دبستانی را تحت تاثیر قرار دهند. در سال های ابتدایی مدرسه، کودک با موقعیت های جدیدی مانند تعامل گسترده با همسالان، رعایت قوانین گروهی، پذیرش محدودیت ها، رقابت، تجربه ناکامی و مواجهه با انتظارات آموزشی روبه رو می شود و در صورت نداشتن مهارت کافی برای شناخت و مدیریت هیجان های خود، ممکن است هیجان هایی مانند خشم، ترس، ناکامی و اضطراب را به شکل رفتارهای نامناسب، پرخاشگری کلامی یا جسمانی و ناسازگاری بروز دهد. از این رو، آموزش مهارت های کنترل هیجان و خودآگاهی می تواند یکی از راهبردهای مهم پیشگیرانه در محیط مدرسه باشد. هدف مقاله حاضر بررسی تاثیر آموزش مهارت های کنترل هیجان و خودآگاهی بر پیشگیری از اختلالات رفتاری و پرخاشگری در کودکان دبستانی است. پژوهش حاضر با رویکرد مروری تحلیلی انجام شده و یافته های پژوهش های ایرانی مرتبط با آموزش مدیریت خشم، شایستگی هیجانی، خودآگاهی، خودکنترلی و مهارت های زندگی مورد بررسی قرار گرفته است. شواهد پژوهشی نشان می دهد که آموزش مهارت های کنترل خشم می تواند به کاهش رفتارهای پرخاشگرانه و افزایش سازگاری اجتماعی کمک کند. برای نمونه، در پژوهشی روی دانش آموزان پسر ۱۲ تا ۱۵ سال، آموزش مدیریت خشم موجب کاهش پرخاشگری و افزایش سازگاری اجتماعی شد. همچنین آموزش گروهی کنترل خشم در پژوهشی دیگر موجب کاهش معنادار پرخاشگری دانش آموزان شد. بر این اساس، آموزش نظام مند خودآگاهی، شناخت هیجان ها، کنترل خشم، خودکنترلی، حل مسئله و شیوه های مناسب ابراز احساسات می تواند از شکل گیری و تثبیت بسیاری از رفتارهای ناسازگارانه در کودکان جلوگیری کند. نتیجه کلی نشان می دهد که توجه به مهارت های هیجانی در برنامه های تربیتی دوره ابتدایی، علاوه بر کاهش پرخاشگری، می تواند زمینه ساز بهبود روابط بین فردی، سازگاری اجتماعی، مشارکت کلاسی و سلامت روانی دانش آموزان باشد.

کلیدواژه ها:

خودآگاهی ، کنترل هیجان ، تنظیم هیجانی ، پرخاشگری ، اختلالات رفتاری ، کودکان دبستانی ، مهارت های زندگی ، آموزش هیجانی