بررسی چالش های اخلاقی و تربیت استفاده از هوش مصنوعی در یادگیری مفاهیم دینی توسط دانش آموزان

گسترش استفاده از هوش مصنوعی در فرایندهای یاددهی یادگیری، در کنار فرصت های قابل توجه برای شخصی سازی آموزش و تسهیل دسترسی به منابع یادگیری، پرسش های مهمی درباره مرزهای اخلاقی، تربیتی و ارزشی کاربرد این فناوری، به ویژه در آموزش مفاهیم دینی، ایجاد کرده است. وابستگی به پاسخ های تولیدشده توسط هوش مصنوعی، احتمال انتقال محتوای نادرست یا فاقد پشتوانه معتبر، کاهش تعامل تربیتی میان معلم و دانش آموز و تضعیف فرایند تفکر و فهم شخصی از مفاهیم دینی، ضرورت بررسی عمیق این چالش ها را آشکار می سازد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل چالش های اخلاقی و تربیتی ناشی از استفاده از هوش مصنوعی در یادگیری مفاهیم دینی توسط دانش آموزان انجام شد. این پژوهش از نظر رویکرد، کیفی و از نوع تحلیل محتوای کیفی بود. مشارکت کنندگان شامل ۱۲ نفر از معلمان و متخصصان حوزه تعلیم و تربیت دینی بودند که به شیوه نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری و پس از پیاده سازی، با استفاده از فرایند کدگذاری و تحلیل محتوای کیفی مورد تحلیل قرار گرفتند. یافته ها نشان داد چالش های اصلی در چهار محور مفهومی شامل اعتبار و صحت محتوای دینی تولیدشده توسط هوش مصنوعی، استقلال فکری و مسئولیت پذیری یادگیرنده، حفظ اصالت و هویت تربیت دینی و نقش هدایتگر معلم و خانواده قابل طبقه بندی است. مشارکت کنندگان همچنین بر خطر شکل گیری یادگیری سطحی، کاهش گفت وگوی تربیتی، پذیرش غیرانتقادی پاسخ های هوش مصنوعی و ابهام در مسئولیت اخلاقی کاربران تاکید کردند. در مقابل، استفاده هدایت شده و هدفمند از هوش مصنوعی می تواند به تنوع بخشی منابع، طرح پرسش های تاملی و تقویت یادگیری اکتشافی کمک کند. بر اساس یافته ها، بهره گیری تربیتی از هوش مصنوعی در آموزش مفاهیم دینی مستلزم تدوین چارچوب اخلاقی، آموزش سواد هوش مصنوعی و سواد دینی به دانش آموزان، اعتبارسنجی محتوای تولیدشده و تقویت نقش نظارتی و تربیتی معلمان است. بنابراین، هوش مصنوعی زمانی می تواند در خدمت تربیت دینی قرار گیرد که به عنوان ابزار پشتیبان یادگیری و نه جایگزین تعامل انسانی، قضاوت اخلاقی و هدایت تربیتی مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، تربیت دینی ، یادگیری مفاهیم دینی ، چالش های اخلاقی ، چالش های تربیتی ، سواد هوش مصنوعی ، تحلیل محتوای کیفی