بررسی جایگاه آموزش دینی در توسعه مهارت های شهروندی و مسئولیت پذیری اجتماعی

آموزش دینی در نظام های آموزشی صرفا به انتقال مجموعه ای از مفاهیم و آموزه های اعتقادی محدود نمی شود، بلکه می تواند زمینه ای برای شکل گیری نگرش های اجتماعی، اخلاقی و مسئولانه در فراگیران فراهم آورد. با وجود اهمیت این موضوع، چگونگی تبدیل آموزه های دینی به مهارت های عملی شهروندی و رفتارهای مسئولانه اجتماعی همچنان نیازمند تبیین عمیق و مبتنی بر تجربه های تربیتی است. پژوهش حاضر با هدف بررسی جایگاه آموزش دینی در توسعه مهارت های شهروندی و مسئولیت پذیری اجتماعی انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی انجام گرفت. مشارکت کنندگان شامل تعدادی از صاحب نظران و افراد دارای تجربه مرتبط با حوزه آموزش و تربیت بودند که به شیوه هدفمند انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری و پس از پیاده سازی، چندین بار مطالعه و با تمرکز بر مفاهیم، مضامین و روابط معنایی مرتبط با اهداف پژوهش تحلیل شدند. فرایند تحلیل شامل کدگذاری اولیه، شکل دهی مقوله های فرعی و استخراج مضامین اصلی بود و اعتبار یافته ها از طریق بازبینی و مقایسه مستمر داده ها و کدها افزایش یافت.یافته های پژوهش نشان داد که آموزش دینی در صورت عبور از انتقال صرفا نظری مفاهیم و حرکت به سوی تجربه های تربیتی و موقعیت های واقعی، می تواند در تقویت مولفه هایی همچون احترام به حقوق دیگران، مسئولیت پذیری، مشارکت اجتماعی، رعایت هنجارهای اخلاقی، همدلی، همکاری و تعهد نسبت به جامعه نقش موثری ایفا کند. همچنین، مشارکت کنندگان بر اهمیت پیوند میان محتوای دینی، فعالیت های اجتماعی، الگوی رفتاری مربیان و فرصت های مشارکت واقعی فراگیران تاکید داشتند. بر این اساس، آموزش دینی زمانی بیشترین اثر تربیتی را خواهد داشت که از رویکرد انتقال محور فاصله گرفته و به فرایندی تعاملی، تجربه محور و مبتنی بر موقعیت های اجتماعی تبدیل شود. نتایج پژوهش می تواند مدیران مدارس و برنامه ریزان آموزشی را در طراحی برنامه های تربیتی یکپارچه، تقویت فرهنگ مشارکت و مسئولیت پذیری و پیوند دادن آموزش دینی با زیست اجتماعی فراگیران یاری کند.

کلیدواژه ها:

آموزش دینی ، مهارت های شهروندی ، مسئولیت پذیری اجتماعی ، تربیت اخلاقی ، مشارکت اجتماعی ، فرهنگ شهروندی ، تربیت اجتماعی