بررسی جایگاه یادگیری معکوس در تقویت یادگیری خودگردان و افزایش مسئولیت پذیری دانش آموزان نسبت به فرایند تحصیل

چکیده: پژوهش حاضر با هدف بررسی جایگاه یادگیری معکوس در تقویت یادگیری خودگردان و افزایش مسئولیت پذیری دانش آموزان نسبت به فرایند تحصیل انجام شد. با توجه به تغییرات گسترده در رویکردهای آموزشی و ضرورت مشارکت فعال فراگیران در فرایند یادگیری، این پژوهش تلاش کرد نقش یادگیری معکوس را در ارتقای مهارت های خودتنظیمی، مدیریت یادگیری و پذیرش مسئولیت های آموزشی تبیین کند. روش پژوهش از نوع توصیفی همبستگی و مبتنی بر مدل یابی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری پژوهش را دانش آموزان مدارس تشکیل دادند که در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ مورد مطالعه قرار گرفتند. نمونه ای شامل ۳۸۴ نفر با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شد. برای گردآوری داده ها از پرسشنامه یادگیری معکوس، پرسشنامه یادگیری خودگردان و پرسشنامه مسئولیت پذیری تحصیلی استفاده شد. روایی محتوایی ابزارها با نظر متخصصان علوم تربیتی و فناوری آموزشی تایید شد و روایی سازه از طریق تحلیل عاملی تاییدی مورد بررسی قرار گرفت. همچنین ضرایب پایایی بر اساس آلفای کرونباخ برای پرسشنامه یادگیری معکوس ۰/۸۹، یادگیری خودگردان ۰/۹۱ و مسئولیت پذیری تحصیلی ۰/۸۷ به دست آمد که نشان دهنده پایایی مطلوب ابزارها بود. تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزارهای SPSS نسخه ۲۶ و AMOS نسخه ۲۴ انجام شد. نتایج نشان داد یادگیری معکوس اثر مستقیم و معناداری بر یادگیری خودگردان دانش آموزان دارد (β=۰.۶۸, p<۰.۰۰۱) و توانست ۴۶ درصد از واریانس این متغیر را تبیین کند (R²=۰.۴۶). همچنین اثر مستقیم یادگیری معکوس بر مسئولیت پذیری تحصیلی معنادار بود (β=۰.۴۱, p<۰.۰۰۱). یافته ها نشان داد یادگیری خودگردان نقش میانجی معناداری در رابطه بین یادگیری معکوس و مسئولیت پذیری تحصیلی ایفا می کند و اثر غیرمستقیم برابر با ۰.۲۹ گزارش شد (p<۰.۰۰۱). شاخص های برازش مدل نیز مطلوب ارزیابی شد (CFI=۰.۹۵، TLI=۰.۹۴، RMSEA=۰.۰۵۲ و χ²/df=۲.۳۱). نتایج پژوهش بیانگر آن است که استفاده از الگوی یادگیری معکوس از طریق انتقال بخشی از فرایند آموزش به خارج از کلاس و فراهم کردن فرصت های بیشتر برای تعامل، تمرین و بازخورد در محیط آموزشی، می تواند زمینه رشد یادگیری خودگردان، خودنظم دهی و مسئولیت پذیری تحصیلی دانش آموزان را فراهم سازد. بر این اساس، به مدیران، برنامه ریزان آموزشی و معلمان پیشنهاد می شود با توسعه زیرساخت های آموزشی و بهره گیری هدفمند از راهبردهای یادگیری معکوس، شرایط لازم برای مشارکت فعال تر دانش آموزان در فرایند یادگیری و ارتقای کیفیت آموزشی را فراهم آورند.

کلیدواژه ها:

یادگیری معکوس ، یادگیری خودگردان ، مسئولیت پذیری تحصیلی ، خودتنظیمی یادگیری ، مدل یابی معادلات ساختاری ، نوآوری آموزشی ، مشارکت یادگیرنده