تحلیل نقش ارزشیابی توصیفی و formativeدر بهبود روند یادگیری قواعد و ترجمه زبان عربی

پژوهش حاضر با هدف تحلیل نقش ارزشیابی توصیفی و ارزشیابی تکوینی (Formative Assessment) در بهبود روند یادگیری قواعد و ترجمه زبان عربی دانش آموزان انجام شد. این پژوهش از نوع نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون پس آزمون و گروه کنترل بود و در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ اجرا شد. جامعه آماری پژوهش شامل تمامی دانش آموزان یک مدرسه بود که از میان آنان ۴۸ نفر به شیوه نمونه گیری در دسترس انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (۲۴ نفر) و کنترل (۲۴ نفر) جایگزین شدند. در گروه آزمایش، ارزشیابی توصیفی و تکوینی به مدت ۱۰ هفته از طریق بازخوردهای مستمر، خودارزیابی، همتایابی، تکالیف عملکردی و ارائه بازخوردهای اصلاحی اجرا شد، در حالی که گروه کنترل تحت روش های متداول ارزشیابی قرار گرفت. ابزارهای گردآوری داده ها شامل آزمون یادگیری قواعد عربی (۲۰ سوال)، آزمون مهارت ترجمه متون عربی (۱۵ سوال) و پرسشنامه نگرش به یادگیری زبان عربی بود. روایی محتوایی ابزارها توسط ۱۰ نفر از متخصصان برنامه ریزی درسی و آموزش زبان تایید شد و ضرایب آلفای کرونباخ برای آزمون قواعد، آزمون ترجمه و پرسشنامه نگرش به ترتیب ۰.۸۶، ۰.۸۳ و ۰.۸۹ به دست آمد که نشان دهنده پایایی مطلوب ابزارها بود. داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه ۲۷ و آزمون تحلیل کوواریانس چندمتغیره مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. یافته ها نشان داد پس از کنترل نمرات پیش آزمون، میانگین نمرات یادگیری قواعد در گروه آزمایش به طور معناداری بالاتر از گروه کنترل بود (F=۱۸.۷۴, p<۰.۰۰۱, η²=۰.۲۹). همچنین عملکرد دانش آموزان در ترجمه متون عربی بهبود چشمگیری نشان داد (F=۱۵.۹۲, p<۰.۰۰۱, η²=۰.۲۵). نتایج رگرسیون چندگانه نیز نشان داد بازخورد توصیفی مستمر توانست ۴۱ درصد از واریانس پیشرفت تحصیلی در قواعد و ترجمه زبان عربی را تبیین کند (R²=۰.۴۱). علاوه بر این، نگرش مثبت به یادگیری نقش میانجی جزئی در رابطه میان ارزشیابی تکوینی و پیشرفت تحصیلی ایفا کرد (β=۰.۲۱, p<۰.۰۱). بر اساس یافته ها می توان نتیجه گرفت که بهره گیری نظام مند از ارزشیابی توصیفی و تکوینی، از طریق شناسایی مستمر نقاط قوت و ضعف یادگیرندگان و ارائه بازخوردهای اصلاحی هدفمند، موجب ارتقای یادگیری عمیق تر قواعد، افزایش توانایی ترجمه و بهبود انگیزش یادگیری زبان عربی می شود. ازاین رو پیشنهاد می شود معلمان و برنامه ریزان آموزشی با توسعه راهبردهای ارزشیابی فرایندمحور، زمینه بهبود کیفیت آموزش و یادگیری زبان عربی را فراهم آورند.

کلیدواژه ها:

ارزشیابی توصیفی ، ارزشیابی تکوینی ، یادگیری قواعد عربی ، مهارت ترجمه ، بازخورد آموزشی ، پیشرفت تحصیلی ، آموزش زبان عربی