بررسی تاثیر آموزش مبتنی بر کاوش گری بر افزایش توانایی استدلال علمی دانش آموزان در درس زیست شناسی

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر آموزش مبتنی بر کاوشگری بر افزایش توانایی استدلال علمی دانش آموزان در درس زیست شناسی انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون–پس آزمون و گروه گواه بود. جامعه آماری پژوهش شامل تعدادی از دانش آموزان یک مدرسه بود که از میان آنان ۶۰ نفر با روش نمونه گیری در دسترس انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و گواه، هر گروه ۳۰ نفر، جایگزین شدند. گروه آزمایش طی چند جلسه آموزشی، محتوای درس زیست شناسی را با استفاده از الگوی آموزش مبتنی بر کاوشگری دریافت کرد؛ به گونه ای که دانش آموزان در فرایند یادگیری از طریق طرح پرسش، بیان فرضیه، جمع آوری و بررسی شواهد، انجام فعالیت های آزمایشی، تفسیر داده ها و ارائه استدلال علمی مشارکت فعال داشتند، در حالی که گروه گواه آموزش معمول مدرسه ای را دریافت کرد. ابزار گردآوری داده ها، آزمون توانایی استدلال علمی متناسب با محتوای درس زیست شناسی بود که روایی محتوایی آن با استفاده از نظر متخصصان تایید و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ ۰/۸۲ محاسبه شد. داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS و روش های آمار توصیفی و تحلیل کوواریانس مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفت. یافته های فرضی پژوهش نشان داد پس از کنترل نمرات پیش آزمون، میانگین توانایی استدلال علمی دانش آموزان گروه آزمایش در پس آزمون به طور معناداری بیشتر از گروه گواه بود (F=۱۸/۶۴، p<۰/۰۰۱، η²=۰/۲۵). همچنین، نتایج نشان داد آموزش مبتنی بر کاوشگری در مولفه های تشخیص شواهد، تفسیر اطلاعات، آزمون فرضیه ها و ارائه استدلال مبتنی بر شواهد نیز اثر مثبت و معناداری ایجاد کرده است. اندازه اثر به دست آمده نشان داد این شیوه آموزشی از نظر عملی نیز تاثیر قابل توجهی بر رشد استدلال علمی دانش آموزان داشته است. بر اساس این یافته ها، آموزش مبتنی بر کاوشگری می تواند با انتقال فرایند یادگیری از دریافت منفعل مطالب به مشارکت فعال در کشف، بررسی و تبیین پدیده های زیستی، زمینه مناسبی برای تقویت توانایی استدلال علمی دانش آموزان فراهم کند. بنابراین، استفاده هدفمند از فعالیت های کاوشگرانه، پرسش محور و مبتنی بر شواهد در تدریس زیست شناسی می تواند به عنوان رویکردی موثر برای ارتقای کیفیت یادگیری مفهومی و پرورش مهارت های علمی دانش آموزان مورد توجه معلمان و برنامه ریزان آموزشی قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

آموزش مبتنی بر کاوشگری ، استدلال علمی ، آموزش زیست شناسی ، یادگیری فعال ، یادگیری کاوشگرانه ، مهارت های علمی ، یادگیری مفهومی