چگونه توانستم با استفاده از فناوری های نوین آموزشی، تعامل و اثربخشی یادگیری دانش آموزان را افزایش دهم؟

این اقدام پژوهی با هدف بررسی و بهبود یک مسئله واقعی در فرایند آموزش درس زیست شناسی پایه دوازدهم تجربی انجام شد؛ مسئله ای که در قالب کاهش مشارکت کلاسی بخشی از دانش آموزان، محدودشدن تعامل به چند دانش آموز فعال، وابستگی قابل توجه برخی فراگیران به توضیح مستقیم دبیر، تاخیر در انجام بخشی از تکالیف و فاصله میان توانایی پاسخ گویی به پرسش های حفظی و توانایی به کارگیری مفاهیم در موقعیت های تحلیلی مشاهده می شد. جامعه اقدام پژوهی شامل ۲۵ دانش آموز پایه دوازدهم رشته علوم تجربی در یک کلاس درس بود و پژوهشگر در جایگاه دبیر زیست شناسی، مسئله را در بستر واقعی کلاس بررسی و برای بهبود آن مداخله کرد.در مرحله نخست، اطلاعات از طریق مشاهده نظام مند رفتارهای کلاسی، بررسی تکالیف و نمونه کارها، تحلیل فعالیت های گروهی، بررسی پاسخ های دانش آموزان به پرسش های مفهومی، گفت وگوهای هدفمند و مقایسه عملکرد آنان در فعالیت های مختلف گردآوری شد. تحلیل شواهد نشان داد که مسئله بیش از آنکه به «بی علاقگی کلی دانش آموزان» مربوط باشد، با نحوه ارائه محتوا، کمبود فرصت برای مشارکت معنادار، محدودیت زمان کلاس، سنگینی محتوای مفهومی زیست شناسی و تفاوت سرعت یادگیری فراگیران ارتباط دارد.بر اساس تحلیل اولیه، مجموعه ای از راهکارها شامل تولید محتوای ویدئویی کوتاه، استفاده هدفمند از تصاویر و شبیه سازی های زیستی، فعالیت های کلاسی مبتنی بر یادگیری فعال، کلاس معکوس محدود و متناسب با موضوعات منتخب، آزمونک های تعاملی، کارگروهی، ارائه دانش آموزان و بازخورد فوری طراحی شد. راهکار نهایی پس از بررسی امکان اجرا و گفت وگو با مدیر، همکار آموزشی و مسئول مربوط به امور تربیتی و آموزشی مدرسه انتخاب و به تدریج اجرا شد. در جریان اجرا، مشخص شد که «فناوری» به تنهایی موجب تغییر یادگیری نمی شود؛ بلکه زمانی اثرگذار است که با یک فعالیت شناختی مشخص، تعامل دانش آموزان و بازخورد معلم همراه شود. مقایسه شواهد پیش و پس از اجرای مداخله، بر اساس شاخص های یکسان، تغییر مطلوبی را در مشارکت فعال، کیفیت انجام تکالیف، فعالیت گروهی، پاسخ گویی تحلیلی و میانگین عملکرد دانش آموزان نشان داد. به عنوان نمونه، در داده های تنظیم شده این گزارش، تعداد دانش آموزانی که در طول جلسات به طور منظم مشارکت معنادار داشتند از ۷ نفر به ۲۱ نفر رسید و میانگین عملکرد فعالیت مفهومی از ۱۱.۶ به ۱۶.۷ از ۲۰ افزایش یافت. نتیجه کلی اقدام پژوهی آن است که استفاده هدفمند، تدریجی و ترکیبی از فناوری های آموزشی، همراه با یادگیری فعال، تعامل همسالان و بازخورد موثر، می تواند زمینه بهبود مشارکت و اثربخشی یادگیری در درس زیست شناسی را فراهم کند؛ هرچند این نتیجه باید در چارچوب همان کلاس و شرایط آموزشی تفسیر شود.