چگونه توانستم با به کارگیری روش های نوین تدریس، مشارکت و یادگیری فعال دانش آموزان را افزایش دهم؟

یکی از مسائل مهم در آموزش ریاضی دوره متوسطه دوم، فاصله میان «حضور فیزیکی دانش آموز در کلاس» و «مشارکت واقعی او در فرایند یادگیری» است. در یک کلاس ممکن است دانش آموزان از نظر حضور و انجام ظاهری تکالیف وضعیت مناسبی داشته باشند، اما در بحث کلاسی، ارائه راه حل، پرسشگری، همکاری با همکلاسی ها و حل مسئله به صورت مستقل مشارکت محدودی نشان دهند. مسئله اقدام پژوهی حاضر نیز از همین تجربه آموزشی شکل گرفت. در کلاس ۲۰ نفره پایه یازدهم تجربی مدرسه فاطمه زهرا در شهرستان تربت حیدریه، در درس ریاضی، شواهد اولیه نشان می داد که بخش قابل توجهی از دانش آموزان بیشتر در نقش دریافت کننده توضیحات دبیر قرار دارند و مشارکت داوطلبانه، گفت وگوی ریاضی و فعالیت گروهی در سطح مطلوبی نیست. ازاین رو، هدف پژوهش حاضر افزایش مشارکت و یادگیری فعال دانش آموزان از طریق به کارگیری مجموعه ای هماهنگ از روش های تدریس فعال و متناسب با محتوای ریاضی بود.اقدام پژوهی با رویکرد توصیفی تحلیلی و با منطق چرخه ای اقدام پژوهی انجام شد. برای گردآوری اطلاعات، از مشاهده نظام مند، بررسی نحوه انجام تکالیف، تحلیل نمونه کارهای دانش آموزان، فعالیت های کلاسی، کاربرگ های حل مسئله، ثبت فراوانی مشارکت، گفت وگوی هدفمند با دانش آموزان و هم اندیشی با عوامل آموزشی استفاده شد و پرسشنامه به عنوان ابزار اصلی به کار نرفت. در مرحله تحلیل، مشخص شد که مسئله تنها به «کم حرفی» دانش آموزان مربوط نیست، بلکه عواملی مانند غلبه توضیح مستقیم، ترس از اشتباه، فرصت محدود برای تولید پاسخ، تفاوت سطح توانایی و عادت به دریافت راه حل آماده نیز در آن نقش دارد.با توجه به شواهد و نتایج بررسی ادبیات داخلی، راهکار نهایی بر ترکیبی از یادگیری مشارکتی، حل مسئله، بحث ریاضی، تدریس همیارانه، فعالیت های کوتاه اکتشافی، تولید راه حل های چندگانه، بازخورد توصیفی و ارزشیابی تکوینی استوار شد. اجرای راهکار در چند چرخه کوتاه انجام گرفت و در هر چرخه، بر اساس شواهد حاصل از مشاهده، اصلاحاتی در گروه بندی، نوع سوال، زمان فعالیت، شیوه بازخورد و سطح دشواری تکالیف صورت گرفت. یافته های نمونه این گزارش نشان می دهد که نسبت دانش آموزان دارای مشارکت داوطلبانه، مشارکت موثر گروهی، توانایی توضیح راه حل و ماندگاری در فعالیت یادگیری افزایش یافته و کیفیت نمونه کارهای ریاضی نیز بهبود پیدا کرده است.