چارچوب نظری مدیریت مشارکتی پسماند شهری بر پایه الگوی حکمرانی چندسطحی (شهرداری، شورای اسلامی شهر و نهادهای محله ای)

مدیریت پسماند در کلان شهرهای معاصر از یک چالش صرفا فنی-مهندسی به یک بحران پیچیده حکمرانی (Wicked Problem) تبدیل شده است که رویکردهای سنتی متمرکز و از بالا به پایین، ناتوانی خود را در مواجهه با آن اثبات کرده اند. این پژوهش با هدف تدوین یک چارچوب نظری نوین برای «مدیریت مشارکتی پسماند»، از روش توصیفی-تحلیلی با راهبرد سنتز مفهومی بهره گرفته است تا الگویی جایگزین بر مبنای «حکمرانی چندسطحی» (MLG) و «هم تولیدی خدمات» (Co-Production) ارائه دهد. یافته های این مطالعه در قالب یک مدل مفهومی سه لایه صورتبندی شده است: نخست، سطح کلان (شورای اسلامی شهر) که وظیفه تنظیم گری، سیاست گذاری و توزیع عادلانه مشوق ها را بر عهده دارد؛ دوم، سطح میانی (شهرداری) که از جایگاه مجری انحصاری به یک «تسهیل گر و سکاندار شبکه» تغییر نقش داده و مسئولیت ایجاد زیرساخت های هوشمند و لجستیک معکوس را ایفا می کند؛ و سوم، سطح خرد (نهادهای محله محور و شهروندان) که به عنوان «نیچ های نوآوری»، مسئولیت هنجارسازی اجتماعی و هم تولیدی خدمات را بر دوش می گیرند. این پژوهش استدلال می کند که پایداری مدیریت پسماند نه در گرو توسعه سخت افزار، بلکه در گرو استقرار «بسترهای پیونددهنده» نظیر آزمایشگاه های زنده شهری (Urban Living Labs) و سامانه های داده محور است که این سه سطح را در یک تعامل پویا و هم افزا قرار می دهد. نتیجه نهایی مقاله تاکید می کند که گذار به «اقتصاد چرخشی» در کلان شهرهای ایران، نیازمند گذار از مدل های سلسله مراتبی به حکمرانی چندمرکزی است؛ جایی که شهروندان از مصرف کنندگان منفعل به شرکای راهبردی در مدیریت منابع تغییر جایگاه می دهند.

کلیدواژه ها:

حکمرانی چندسطحی ، مدیریت مشارکتی پسماند ، هم تولیدی خدمات ، اقتصاد چرخشی ، نهادهای محله محور.