تحلیل روند تغییرات کاربری اراضی کشاورزی و پیامدهای زیست محیطی آن در محدوده خدمات شهرداری

گسترش شتابان و ناموزون کالبدی شهرها در دهه های اخیر، تعادل بوم شناختی سکونتگاه های انسانی را برهم زده و پهنه های کشاورزی و باغی پیرامون شهرها را با چالش دگرگونی بی رویه روبه رو ساخته است. این پژوهش با رویکردی توصیفی–تحلیلی و با تکیه بر تحلیل های فضایی، به واکاوی روند تغییرات کاربری اراضی کشاورزی و ارزیابی پیامدهای زیست محیطی آن در محدوده خدمات و حریم شهرداری پرداخته است. یافته های مستخرج از پردازش داده ها و شواهد میدانی نشان می دهد که خزش شهری ناشی از سوداگری زمین، تفاوت چشمگیر ارزش اقتصادی کاربری های زراعی با کاربری های مسکونی و تجاری، و خلاهای نظارتی حاکم بر مدیریت حریم، مهم ترین پیش ران های تبدیل باغات و اراضی حاصلخیز زراعی به پهنه های خاکستری و نفوذناپذیر بوده اند.بررسی فرآیندهای زیست محیطی گویای آن است که تبدیل اراضی نفوذپذیر به لایه های متراکم ساختمانی، پیامدهای برگشت ناپذیری بر چرخه طبیعی آب گذاشته است؛ به گونه ای که ضریب رواناب سطحی تشدید گردیده و پتانسیل تغذیه سفره های آب زیرزمینی کاهش چشمگیری یافته است. افزون بر این، حذف پوشش گیاهی و افزایش ظرفیت نگهداری حرارت در مصالح کالبدی موجب شکل گیری ریزاقلیم های دگرگون شده، تقویت پدیده جزیره گرمایی و انباشت آلاینده های جوی در پیرامون شهرها شده است. از سویی دیگر، پراکندگی قطعات زراعی باقی مانده و نابودی کریدورهای بوم شناختی، پیوستگی زیستگاه های طبیعی را مختل نموده و خاک زراعی را دچار فرسایش شدید ساختاری کرده است.در فرجام پژوهش، بازنگری بنیادین در اسناد فرادست توسعه، تفکیک صلب مرزهای توسعه شهری از حریم بوم شناختی، بهره گیری از ابزارهای پایش ماهواره ای برخط توسط شهرداری و اصلاح قوانین سخت گیرانه به منظور جلوگیری از تغییر کاربری غیرمجاز، به عنوان ضرورتی حیاتی برای بازآفرینی پایداری در حریم خدمات شهری پیشنهاد شده است.

کلیدواژه ها:

تغییر کاربری اراضی ، اراضی کشاورزی ، محدوده خدمات شهری ، پیامدهای زیست محیطی ، پایداری بوم شناختی.