تحلیل هیدروکلیماتولوژیکی بارش های حدی و سیلاب رودخانه زرجوب و پیامدهای زیست محیطی آن

رودخانه زرجوب از مهم ترین آبراهه های سطحی محدوده شهری رشت است که تغییرات بارش و رژیم جریان آن، علاوه بر پیامدهای هیدرولوژیکی، می تواند بر شرایط زیست محیطی پایین دست و سامانه تالاب بین المللی انزلی اثرگذار باشد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل ویژگی های هیدروکلیماتولوژیکی بارش های حدی و بررسی رفتار سیلاب رودخانه زرجوب با تاکید بر پیامدهای محیط زیستی انجام شده است. بدین منظور، داده های هواشناسی شامل بارش سالانه، ماهانه، فصلی و حداکثر بارش ۲۴ ساعته از ایستگاه تبخیرسنجی رشت و داده های هیدرومتری شامل دبی اوج سیلاب از ایستگاه پل سازمان آب، طی دوره آماری ۳۰ ساله (۱۳۷۲-۱۴۰۱) استخراج گردید. تحلیل فراوانی متغیرهای حدی با استفاده از توزیع گاما و معیارهای اطلاعاتی AIC و BIC در نرم افزار HyfranPlus انجام شد. نتایج نشان داد که میانگین بارش سالانه منطقه حدود ۱۲۴۹ میلی متر است و فصل پاییز با سهم ۴/۴۱ درصد، پربارش ترین و تابستان با سهم ۸/۱۲ درصد، کم بارش ترین فصل سال محسوب می شود. بارش حداکثر ۲۴ ساعته با دوره بازگشت ۲۵ ساله حدود ۱۹۵ میلی متر و دبی اوج سیلاب متناظر با همان دوره بازگشت حدود ۱۶۰ مترمکعب بر ثانیه برآورد گردید. زمان تمرکز حوضه نیز حدود ۷/۳ ساعت محاسبه شد که بیانگر پاسخ سریع هیدرولوژیکی حوضه به بارش های شدید و پتانسیل بالای سیل خیزی در محدوده شهری است. بررسی شاخص های کیفی آب نیز نشان داد که هدایت الکتریکی در محدوده ۱۸۲ تا ۲۱۲۰ میکروموس بر سانتی متر و TDS بین ۱۱۵ تا ۱۵۴۷ میلی گرم بر لیتر در نوسان بوده است. یافته ها حاکی از آن است که افزایش دبی ناشی از بارش های حدی، ضمن افزایش ظرفیت انتقال رسوبات و آلاینده ها، می تواند موجب رقیق شدن برخی ترکیبات محلول نیز گردد. بر این اساس، مدیریت هم زمان سیلاب شهری، رعایت حریم رودخانه و کنترل منابع آلاینده در حوضه، به ویژه با توجه به حساسیت تالاب انزلی به عنوان پذیرنده نهایی، ضروری به نظر می رسد.

کلیدواژه ها:

زرجوب ، بارش حدی ، سیلاب شهری ، تحلیل فراوانی ، تالاب انزلی ، محیط زیست