تحلیل و ارزیابی مکانی-زمانی تغییرات دما و اثر تغییر اقلیم بر استان گلستان

پژوهش حاضر با هدف تحلیل مکانی-زمانی تغییرات دمای این استان طی دوره آماری ۱۹۵۰ تا ۲۰۲۴ انجام شده است. بدین منظور از داده های بازتحلیل شده پایگاه معتبر ERA۵ استفاده گردید. برای تحلیل مکانی دمایی، از روش توسعه یافته دمارتن استفاده شد و داده ها با روش درون یابی IDW در محیط ArcMap به نقشه های پهنه بندی تبدیل شدند که بصورت سالانه و دوره ای بررسی شدند و روند دمایی نیز بصورت سالانه و دوره ای با بهره گیری از نرم افزار Excel بررسی گردید و در نهایت به دلیل برنامه ریزی بهتر و تحلیل جزئی تر، میانگین دمایی هر شهرستان بصورت تفکیک شده محاسبه و تحلیل گردید. یافته ها حاکی از یک روند گرمایشی معنادار با شیب ۰.۲۷۵ درجه سلسیوس در هر دهه است که به افزایش ۲ درجه ای میانگین دمای استان طی ۷۵ سال منجر شده است. این گرمایش به ویژه از سال ۱۹۹۲ شتاب گرفته و بالاتر از میانگین جهانی گزارش شده توسط IPCC است. از نظر مکانی، بیشترین افزایش دما در شهرستان های پست شمالی و شمال شرقی (آق قلا با ۱۹.۸ و گمیشان با ۱۸.۹ درجه) رخ داده، در حالی که ارتفاعات جنوبی و جنوب شرقی (مینودشت و گالیکش به ترتیب با ۹.۵ و ۱۰.۱ درجه) کمترین تغییرات را تجربه کرده اند. بررسی تغییرات مکانی دوره ای (دوره های ۱۹۵۰-۱۹۷۹، ۱۹۸۰-۲۰۰۹ و ۲۰۲۴-۲۰۱۰) نشان می دهد که پهنه های گرم به تدریج گسترش یافته و به مناطق مرکزی، شرقی و غربی نفوذ کرده اند. نوارهای خنک جنوبی اگرچه پایدار مانده اند، اما وسعت آن ها کاهش یافته است. نتایج تایید می کند که گرمایش استان گلستان ناشی از اثر ترکیبی تغییر اقلیم جهانی و عوامل منطقه ای است. افزایش ۲ درجه ای دما و گسترش پهنه های گرم، پیامدهای جدی مانند تشدید تنش آبی، کاهش پایداری کشاورزی و تهدید امنیت غذایی را در پی خواهد داشت که لزوم تدوین راهبردهای سازگاری منطقه ای را ضروری می سازد.

کلیدواژه ها:

تغییر اقلیم ، استان گلستان ، تغییرات دما ، ERA۵