قدرت های بزرگ و مسئولیت های زیست محیطی

قدرت های بزرگ همواره در کانون نظریه پردازی روابط بین الملل قرار داشته اند، اما با ظهور کثرت گرایی عمیق در نظام بین المللی و بحران های زیست محیطی فراملی، پرسش از هویت و مسئولیت این بازیگران در حوزه محیط زیست اهمیتی تازه یافته است. مسئله اصلی این است که آیا معیارهای متعارف قدرت بزرگ در سیاست جهانی محیط زیست نیز صدق می کند و چه کشورهایی را می توان «قدرت بزرگ زیست محیطی» نامید؛ پرسش محوری پژوهش این است که مسئولیت های ویژه قدرت های بزرگ در قبال محیط زیست جهانی چگونه تعریف و اعمال می شود. این پژوهش با رویکردی مفهومی-تحلیلی و مبتنی بر ترکیب دو سنت مادی (رئالیستی) و اجتماعی (مکتب انگلیسی) در تعریف قدرت و با تکیه بر مرور نظام مند ادبیات روابط بین الملل انجام شده است. یافته ها نشان می دهد قدرت زیست محیطی دارای دو کاربرد منفی (توانایی تخریب یا وتوی همکاری) و مثبت (رهبری و ترویج راه حل) است که موضوع محور و مکان محورند؛ قدرت های بزرگ متعارف (ایالات متحده، اتحادیه اروپا، چین) عموما قدرت زیست محیطی گسترده دارند، در حالی که برخی کشورها تنها در بخش هایی محدود قدرتمندند و پیوند میان مدیریت قدرت های بزرگ و حکمرانی زیست محیطی جهانی هنوز نهادینه نشده، زیرا امنیتی سازی محیط زیست ناقص مانده است. در نتیجه، با وجود گسترش تدریجی دستورکار امنیتی به سوی مسائل غیرسنتی، هنوز نظامی متوازن از حقوق و مسئولیت های ویژه زیست محیطی میان قدرت های بزرگ شکل نگرفته است. آینده حکمرانی زیست محیطی جهانی به میزان پذیرش مسئولیت جمعی از سوی قدرت های نوظهور و تثبیت شده در چارچوب کثرت گرایی توافقی بستگی خواهد داشت.

کلیدواژه ها:

قدرت بزرگ ، محیط زیست ، مکتب انگلیسی ، مسئولیت های زیست محیطی ، امنیتی سازی ، کثرت گرایی.