فقه و عدالت اجتماعی در جامعه امروز؛ بررسی مبانی حمایت از محرومان، کاهش فقر، مبارزه با تبعیض و تحقق حقوق اجتماعی

فقه اسلامی به عنوان نظامی جامع برای تنظیم مناسبات فردی و اجتماعی، ظرفیت بالایی برای پاسخ گویی به مسائل عدالت اجتماعی در جامعه امروز دارد. مسئله اصلی این مقاله آن است که نشان دهد چگونه مبانی فقهی و کلامی اسلام می توانند در حمایت از محرومان، کاهش فقر، مبارزه با تبعیض و تحقق حقوق اجتماعی نقش آفرین باشند. این پژوهش با رویکرد توصیفی تحلیلی و بر پایه منابع فقهی و کلامی، به بررسی مفاهیم عدالت، کرامت انسانی، نفی ظلم، قاعده لاضرر، مصلحت عمومی و مسئولیت اجتماعی حکومت می پردازد. یافته ها نشان می دهد که نهادهایی مانند زکات، خمس، انفاق، صدقات و وقف، در کنار تحریم ربا، احتکار، انحصار و اکل مال به باطل، از مهم ترین سازوکارهای فقهی برای کاهش فقر و حمایت از اقشار آسیب پذیر به شمار می روند. همچنین، فقه اسلامی با تاکید بر برابری انسان ها و نفی تبعیض های ناروا، زمینه تحقق مساوات حقوقی و عدالت اجتماعی را فراهم می سازد. از سوی دیگر، تحقق این اهداف در جامعه معاصر نیازمند بازخوانی فقه اجتماعی، سیاست گذاری عادلانه، شفافیت نهادی، و همکاری میان فقه، اقتصاد و علوم اجتماعی است. بر این اساس، مقاله نتیجه می گیرد که فقه اسلامی نه تنها توانایی نظری، بلکه ظرفیت عملی لازم برای ارائه الگوی عدالت محور در جامعه امروز را داراست.

کلیدواژه ها:

فقه اسلامی ، عدالت اجتماعی ، حمایت از محرومان ، کاهش فقر ، تبعیض زدایی ، حقوق اجتماعی