مسئولیت مدنی شهرداری ها در حوادث ناشی از فضای سبز شهری: مبانی فقهی-حقوقی، تحلیل رویه قضایی و راهکارهای پیشگیرانه

فضاهای سبز و پارک های شهری به عنوان یکی از ارکان ارتقای کیفیت زندگی و سلامت عمومی شهروندان به شمار می روند؛ با این حال، وقوع حوادث ناگوار ناشی از سقوط درختان کهنسال، فرسودگی و غیراستاندارد بودن وسایل بازی کودکان و خطرات تاسیسات برقی و آبی، چالش های حقوقی و مالی متعددی را در حوزه مسئولیت مدنی برای مدیریت شهری پدید آورده است. هدف اصلی این پژوهش، واکاوی مبانی فقهی و حقوقی مسئولیت مدنی شهرداری ها در حوادث ناشی از فضای سبز شهری، تحلیل چگونگی توزیع مسئولیت میان شهرداری، پیمانکاران اجرایی و زیان دیده بر اساس رویه قضایی، و ارائه الگویی کاربردی جهت کاهش مخاطرات و دعاوی حقوقی است. روش تحقیق در این مطالعه به صورت توصیفی–تحلیلی بوده و گردآوری داده ها به شیوه کتابخانه ای و اسنادی با تکیه بر قوانین موضوعه (قانون مدنی، قانون مسئولیت مدنی و قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲) و تحلیل آرای قضایی محاکم دادگستری انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که رویه قضایی محاکم، گرایش به پذیرش «نظریه فرض تقصیر» و «نظریه خطر تعدیل شده» در قبال اشخاص حقوقی عمومی دارد و واگذاری امور نگهداری فضای سبز به پیمانکاران، رافع مسئولیت حاکمیتی و نظارتی شهرداری ها در برابر زیان دیدگان نیست. بر اساس ماده ۵۲۶ قانون مجازات اسلامی، در صورت تعدد اسباب، تسهیم مسئولیت بر مبنای میزان تاثیر رفتار عوامل تعیین می گردد. همچنین نتایج بیانگر آن است که فقدان پایش دیجیتال درختان، نقص در شروط ضمانتی قراردادهای پیمانکاری و عدم استفاده به موقع از نهاد «جلب ثالث»، از دلایل عمده محکومیت های سنگین شهرداری ها است. در پایان، راهکارهایی نظیر استقرار سامانه پایش ریسک مبتنی بر GIS، استانداردسازی ادواری تجهیزات و اصلاح شرایط عمومی پیمان ها پیشنهاد شده است.

کلیدواژه ها:

مسئولیت مدنی ، شهرداری ها ، فضای سبز شهری ، قاعده تسبیب ، رویه قضایی ، پیمانکاران ، ماده ۵۲۶ قانون مجازات اسلامی.