مروری نظاممند بر نقش معاونان مدارس ابتدایی در رهبری آموزشی، مدیریت رفتار دانش آموزان و شکل دهی به جو مثبت مدرسه

مقدمه و هدفمعاونان مدارس ابتدایی یکی از اعضای مهم تیم رهبری مدرسه هستند که در کنار وظایف اجرایی، در فرایندهای آموزشی، مدیریت رفتار دانشآموزان، ارتباط با معلمان و خانوادهها و ایجاد محیطی امن و حمایتگر نقش دارند. با وجود اهمیت این جایگاه، بخش قابل توجهی از پژوهشهای رهبری مدرسه بر مدیران تمرکز داشته و نقش مستقل معاونان، بهویژه در مدارس ابتدایی، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف سنتز نظاممند شواهد موجود درباره نقش معاونان مدارس ابتدایی در رهبری آموزشی، مدیریت رفتار دانشآموزان و شکلدهی به جو مثبت مدرسه انجام شد.روشمنابع فارسی و انگلیسی مرتبط با سه محور اصلی پژوهش بررسی و بر اساس ارتباط موضوعی، مقطع تحصیلی، نوع مطالعه و قابلیت استفاده در سنتز دستهبندی شدند. مطالعات مستقیم درباره معاونان مدارس ابتدایی از مطالعات ترکیبی و منابع پشتیبان تفکیک شدند. اصول PRISMA ۲۰۲۰ برای طراحی گزارشدهی فرایند انتخاب در نظر گرفته شد، اما از گزارش اعداد غیرقابلراستیآزمایی خودداری شد.یافته هاسنتز مطالعات سه الگوی پیوسته را نشان داد: نخست، معاونان میتوانند از طریق حمایت از معلمان، مشارکت در برنامهریزی، مربیگری و پیگیری یادگیری در رهبری آموزشی مشارکت کنند؛ دوم، مدیریت رفتار و انضباط بخش مهمی از کار آنان است، اما رویکردهای پیشگیرانه، حمایتی و ترمیمی بر رویکرد صرفا تنبیهی برتری مفهومی دارند؛ سوم، معاونان از طریق حمایت، روابط حرفهای، نظم عادلانه، ارتباط با خانواده و مشارکت در تصمیمگیری میتوانند بر برخی مولفههای جو مثبت مدرسه اثرگذار باشند. با این حال، شواهد مستقیم درباره اثر مستقل معاونان ابتدایی بر جو کلی مدرسه و پیامدهای دانشآموزان محدود است.نتیجه گیریمعاون مدرسه ابتدایی را نمیتوان صرفا مسئول امور اجرایی یا انضباطی دانست. ظرفیت رهبری آموزشی و تربیتی این جایگاه به وضوح نقش، حمایت مدیر، آموزش حرفهای، مربیگری، زمان و اختیار متناسب با مسئولیت وابسته است.کلیدواژهها: معاون مدرسه؛ مدارس ابتدایی؛ رهبری آموزشی؛ مدیریت رفتار؛ مدیریت انضباطی؛ جو مدرسه؛ جو مثبت مدرسه؛ رهبری مدرسه