تاثیر محیط زندان بر زندانیان از نظر تئوری های جرم شناسی

زندان به عنوان نهادی تنبیهی-اصلاحی، همواره با پارادوکسی بنیادین مواجه بوده است: از یک سو هدف آن بازداری و بازتوانی است و از سوی دیگر، محیط بسته و تنش زای آن می تواند به عاملی برای تشدید جرم خیزی تبدیل شود. این مقاله با رویکردی مروری-تحلیلی به بررسی تاثیر محیط زندان بر زندانیان از منظر نظریه های جرم شناسی پرداخته است. سه مدل اصلی تبیین کننده رفتار زندانیان شامل مدل محرومیت (با تاکید بر دردهای پنج گانه حبس)، مدل واردات (با تاکید بر پیشینه و خرده فرهنگ پیش از زندان) و مدل مدیریتی (با تاکید بر نقش ساختارهای نهادی)، به همراه نظریه فشار عمومی آگنیو، چارچوب نظری پژوهش را شکل داده اند. یافته ها نشان می دهد که این مدل ها به جای رقابت، مکمل یکدیگرند و تعامل میان محرومیت های محیطی، ویژگی های فردی وارداتی و کیفیت مدیریت، رفتار نابهنجار در زندان و بازگشت به جرم را تبیین می کند. ابعاد کلیدی محیط اجتماعی زندان شامل روابط کارکنان-زندانی، روابط هم نوعان، امنیت درک شده و استقلال، نقش تعیین کننده ای در تجربه حبس دارند. پژوهش های داخلی نیز عوامل اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و روانی همچون ضعف حمایت اجتماعی، احساس محرومیت نسبی و یادگیری جرم در زندان را در بازگشت مجدد موثر دانسته اند. نتیجه آنکه زندان در غیاب مدیریت مطلوب و برنامه های موثر بازپذیرسازی، به کارگاهی برای تولید جرم خیزی بدل می شود. در پایان، اصلاح مدیریت، طراحی محیط های انسانی تر، توجه به تفاوت های فردی و اجرای برنامه های حمایتی پیش و پس از آزادی، به عنوان راهکارهای کاهش آثار جرم زای زندان پیشنهاد شده است.

کلیدواژه ها:

محیط زندان ، نظریه محرومیت ، نظریه واردات ، بازگشت به جرم ، محیط اجتماعی زندان ، جرم شناسی کیفری.