الگوی کلامی کرامت انسان در مواجهه با چالش های نوپدید؛

تحولات شتابان هوش مصنوعی، افزون بر دگرگونی در شیوه های تصمیم گیری، ارتباطات و سازمان اجتماعی، پرسش های بنیادینی درباره ماهیت انسان، منزلت اخلاقی او، اختیار، مسئولیت و مبانی حقوق بنیادین پدید آورده است. در این میان، مفهوم کرامت انسانی به عنوان یکی از مهم ترین مبانی ارزش گذاری حقوقی و اخلاقی انسان، با چالش هایی همچون تصمیم گیری الگوریتمی، کاهش عاملیت انسانی، بازتعریف مرز انسان و ماشین و ابهام در منزلت موجودات هوشمند مصنوعی مواجه شده است. پژوهش حاضر با هدف بازاندیشی ظرفیت های الهیات امامیه برای صورت بندی الگویی کلامی از کرامت انسان در عصر هوش مصنوعی انجام می شود. مسئله اصلی آن است که مبانی انسان شناسی و الهیاتی کلام امامیه چگونه می تواند چارچوبی منسجم برای تبیین و حمایت از حقوق بنیادین انسان در مواجهه با فناوری های هوشمند فراهم آورد. روش پژوهش توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعه کتابخانه ای است. یافته های پژوهش نشان می دهد که در الهیات امامیه، کرامت انسان بر مجموعه ای از مبانی به هم پیوسته، شامل انتساب وجودی انسان به خداوند، برخورداری از عقل و اختیار، ظرفیت تکامل و مسئولیت اخلاقی استوار است و از این رو، منزلت انسان را نمی توان صرفا بر پایه کارکرد، توان پردازش اطلاعات یا قابلیت تصمیم گیری بازتعریف کرد. بر این اساس، پژوهش الگویی کلامی پیشنهاد می کند که با حفظ محوریت کرامت ذاتی و عاملیت مسئولانه انسان، معیارهایی برای صیانت از حقوق بنیادین در طراحی، توسعه و کاربرد هوش مصنوعی فراهم می سازد.

کلیدواژه ها:

کرامت انسانی ، کلام امامیه ، حقوق بنیادین ، هوش مصنوعی ، عاملیت انسانی ، منزلت اخلاقی