بازخوانی انتقادی اندیشه های فقهی شیخ بهایی در جامع عباسی و تحلیل مبانی و کارکردهای آن در حقوق خصوصی و کیفری

اندیشه های فقهی شیخ بهایی، به عنوان یکی از برجسته ترین عالمان دوره صفوی، در پیوند میان سنت استنباطی فقه امامیه و نیازهای عملی جامعه جایگاهی درخور توجه دارد. در این میان، جامع عباسی به دلیل تنظیم مباحث فقهی به زبان فارسی و توجه به مسائل مورد ابتلای مکلفان، ظرفیت ویژه ای برای بازخوانی نسبت میان مبانی فقهی و کارکردهای حقوقی دارد. مسئله اصلی پژوهش حاضر آن است که مبانی اندیشه فقهی شیخ بهایی در جامع عباسی چیست و این مبانی چه ظرفیت ها و کارکردهایی در قلمرو حقوق خصوصی و کیفری دارند. پژوهش با هدف بازخوانی انتقادی این اندیشه ها و تحلیل قابلیت کاربست آنها در نظام حقوقی معاصر، با روش توصیفی - تحلیلی و مبتنی بر مطالعه کتابخانه ای انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که اندیشه فقهی شیخ بهایی در جامع عباسی بر پایبندی به مبانی استنباطی فقه امامیه، توجه به نظم اجتماعی و تبیین عملی احکام استوار است. این رویکرد در حوزه حقوق خصوصی، در مباحثی چون مالکیت، معاملات، تعهدات و روابط خانوادگی و در حوزه حقوق کیفری، در قلمرو مسئولیت، ضمان، قصاص و دیات قابل تحلیل است. با این حال، انتقال مستقیم همه احکام و راه حل های مطرح شده در این اثر به حقوق معاصر امکان پذیر نیست و مستلزم تفکیک میان مبانی پایدار فقهی، مقتضیات تاریخی و شیوه های اجرایی است. نوآوری پژوهش در ارائه بازخوانی یکپارچه و انتقادی از جامع عباسی و استخراج پیوند میان مبانی فقهی شیخ بهایی و کارکردهای حقوقی آنها در دو قلمرو حقوق خصوصی و کیفری است. بر این اساس، جامع عباسی متنی صرفا آموزشی نیست، بلکه دارای ظرفیت تحلیلی برای فهم نسبت میان فقه امامیه و مسائل بنیادین حقوق است.

کلیدواژه ها:

شیخ بهایی ، جامع عباسی ، فقه امامیه ، حقوق خصوصی ، حقوق کیفری ، اندیشه فقهی