تحلیل انتفاع غیرمستقیم از جرم و ضرورت جرم انگاری آن در حقوق کیفری ایران

انتفاع غیرمستقیم از جرم به عنوان یکی از جلوه های نوین بهره برداری از عواید مجرمانه، به وضعیتی اشاره دارد که شخصی بدون دخالت مستقیم در ارتکاب جرم منشا، از منافع، اموال یا امتیازات حاصل از آن بهره مند می شود. گسترش جرائم اقتصادی و سازمان یافته و انتقال عواید مجرمانه به اشخاص ثالث، موجب شده است که مقابله صرف با مرتکبان اصلی جرم، نتواند تمامی ابعاد چرخه اقتصادی بزهکاری را پوشش دهد. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای، به بررسی مفهوم، مبانی و جایگاه انتفاع غیرمستقیم از جرم در حقوق کیفری ایران و امکان جرم انگاری مستقل آن می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که اگرچه برخی مقررات کیفری، به ویژه قانون مبارزه با پولشویی، به صورت پراکنده با موضوع عواید حاصل از جرم و بهره برداری از آن ها مقابله کرده اند، اما این مقررات تمامی صور بهره مندی آگاهانه اشخاص ثالث از نتایج جرم را دربرنمی گیرد. همچنین، عناوینی مانند تحصیل مال نامشروع، تحصیل نامشروع مال، معاونت در جرم و دارا شدن بلاجهت، به دلیل تفاوت در عناصر تشکیل دهنده و قلمرو شمول، پاسخگوی کامل این پدیده نیستند. بر این اساس، جرم انگاری انتفاع غیرمستقیم از جرم، با تعیین دقیق عناصر قانونی، مادی و روانی و با رعایت اصول بنیادین حقوق کیفری، از جمله اصل قانونی بودن جرائم و مجازات ها، اصل تناسب و اصل حداقلی بودن مداخله کیفری، می تواند در تکمیل سیاست جنایی ایران در مقابله با چرخه سودآوری جرم موثر واقع شود.

کلیدواژه ها:

انتفاع غیرمستقیم از جرم ، عواید مجرمانه ، جرم انگاری ، مسئولیت کیفری اشخاص ثالث ، سیاست جنایی