تحلیل حقوقی قراردادهای خدمات پلتفرمی در فضای مجازی؛ ماهیت، ویژگی ها و چالش های نظام حقوقی ایران

گسترش فناوری های دیجیتال و ظهور اقتصاد پلتفرمی، الگوهای سنتی انعقاد و اجرای قراردادها را دستخوش تحول اساسی کرده است. قراردادهای خدمات پلتفرمی به عنوان یکی از نمودهای نوین قراردادهای الکترونیکی، در بستر سامانه های دیجیتال و با نقش آفرینی واسطه های فناورانه شکل می گیرند و به دلیل ویژگی هایی همچون غیرحضوری بودن، وابستگی به داده ها، خودکارسازی فرآیند اجرا و چندجانبه بودن روابط قراردادی، چالش های جدیدی را در حوزه حقوق قراردادها ایجاد کرده اند. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای، به بررسی ماهیت حقوقی، ویژگی ها و چالش های قراردادهای خدمات پلتفرمی در نظام حقوقی ایران می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که اگرچه این قراردادها در چارچوب اصول عمومی قراردادها، از جمله اصل حاکمیت اراده، قصد انشا و رضایت طرفین، قابلیت تحلیل دارند، اما ساختار فناورانه آنها موجب ایجاد مسائل جدیدی در زمینه احراز اراده، اعتبار امضای الکترونیکی، تعیین قانون حاکم، صلاحیت قضایی، اجرای تعهدات و مسئولیت پلتفرم ها شده است. همچنین بررسی قراردادهای هوشمند نشان می دهد که عنصر خودکار بودن اجرا، مرز میان قراردادهای الکترونیکی متعارف و قراردادهای مبتنی بر فناوری را مشخص می سازد. نتایج تحقیق بیانگر آن است که قوانین موجود، از جمله قانون تجارت الکترونیکی ایران، اگرچه مبنای شناسایی اعتبار معاملات دیجیتال را فراهم کرده اند، اما برای پاسخ گویی به پیچیدگی های روابط قراردادی پلتفرمی، نیازمند توسعه و تکمیل قواعد اختصاصی در حوزه حکمرانی دیجیتال و مسئولیت پلتفرم ها هستند.

کلیدواژه ها:

قراردادهای خدمات پلتفرمی ، تجارت الکترونیکی ، قرارداد هوشمند ، پلتفرم های دیجیتال ، حقوق قراردادها